cumhuriyetciyorum

Yıllar önce Barış Manço’nun 2023’ünü dinlediğimde ne kadar da çok var 2023’e demiştim kendi kendime. Cumhuriyet 52 yaşındayken vermiş bu yapıtını Barış Manço.

Onun 48 yıl kala yazdığı-bestelediği 2023’ü o değil belki ama bizler gördük.

Milli Mücadele’nin başladığı 1919’un 100. yılından bu yana bir dalya süreci içindeyiz.

Milli Mücadele’nin utkuya erişmesinin ve İzmir’in kurtuluşunun 100. Yılından aklımızda kalan bir pop konseri kaldı. Ulusal ve küresel ölçekli ses getirici, uyandırıcı ve bilinçlendirici etkinlikler ya yapılmadı ya da cılız kaldı.

Bunda Cumhuriyet’i sevmeyen ve hatta ondan nefret eden iktidar kadar Cumhuriyet’i ve değerlerini benimsemediğini her fırsatta dışa vuran muhalefetin etkisi tartışılmaz. Toplamda Türk siyasetinin Cumhuriyetle barışık olmadığını üzülerek görüyoruz. İronik olan Cumhuriyet’i ve değerlerini benimseyen, önemsene ve her şeyin üstünde tutan milyonlara karşın bu görünümün ortaya çıkmasıdır.

Her şeye karşın Cumhuriyet ve Mustafa Kemal tutkunları için 2023 ayrıcalıklı bir yıl olacak.

Renksiz, kokusuz ve ruhsuz kutlamaların yerini nitelikli olanlara bırakması önde gelen dileğimizdir.

1923’te neler oldu?

• İzmir İktisat Kongresi (Şubat-Mart)
• Lozan Barış Antlaşması (Temmuz)
• Cumhuriyet’in duyurulması (29 Ekim)

“Duyurulması” sözcüğünü özellikle seçtim.

Cumhuriyet en azından kurucunun kafasında kurulmuştu. 29 Ekim’de yapılan duyuruydu.

Örneğin, Mustafa Kemal’in 1905’te Bulgar Türkolog Manolov’la yaptığı söyleşide Türk ebecesine ilişkin sözleri Cumhuriyet’i tasarladığının önemli belgesi saymak gerekir.

Yine, 1918’de tedavi için bulunduğu Karlsbad’da yakın çevresine kadın-erkek eşitliğinden söz etmiş olması da düş kurmanın ötesine geçmiş bir kafanın ürünüydü.

Cumhuriyet’i kurma düşüncesini doğrudan dile getirmesi Erzurum Kongresi sırasındadır. Mazhar Müfit’e yapacaklarını not ettirirken sıra Cumhuriyet’i kurmaya gelince yanı başındaki Mazhar Müfit’in bile “bu kadar da hayalci olunmaz” paşam sözlerini işitmek zorunda kalır.

Cumhuriyet elbette bir yönetsel biçim.

Günümüzde bile sözde kalabilen bir kavram.

Sözde kalmasın özde olsun diyedir Mustafa Kemal’in çabaları.

1923 yılı başından başlayarak 29 Ekim’e kadar özlü bir Cumhuriyet kurma çabaları dizisinin yaşandığı yıldır. 29 Ekim kadar önemlidir öncesinde yaşananlar.

Kılıçların kınına sokulmasından sonra sabanın işbaşı yapmasıdır Cumhuriyet.

Yalnızca sabanın mı?

Elbette hayır!

Çarkların dönmesiyle endüstrileşmenin de başlaması gerekir özlü ve ayakta durabilecek bir Cumhuriyet’in kurulması.

Yakında 100. Yılı kutlanacak İzmir İktisat Kongresi çalışanıyla, üreteniyle, esnafıyla ve köylüsüyle Cumhuriyet’in içini dolduracak, onu ete kemiğe büründürecek kararların alındığı etkinliktir.

Günümüzde Türk ekonomisini iktidarıyla muhalefetiyle daha iyi koşullarda ve daha bol borç bulmaya indirgeyen sığ anlayışın İzmir İktisat Kongresi’ne ilişkin güzelleyici söylemlerin ötesine geçip geçemeyeceklerini yakında görmüş olacağız.

Ucuzluk için üretmeyen bir ekonomide kooperatif marketlerine bel bağlayanların, market baskınıyla ederleri denetim altına alacağını sananların geldiği nokta 100. Yılda ibretliktir.

Mustafa Kemal Paşa İzmir iktisat kongresi yolundadır.

İzmir’e gidene dek trenle batı Anadolu turu yapmaktadır. Henüz sonsuzluğa göçmüş annesine son görevi bile Salih Bozok’a vermiştir. İzmir’e ulaştığında elbette ziyaret edecektir annesinin gömütünü.

Bu tur sırasında Eskişehir’deki bir toplantıdaki sözleri belleklere kazınasıdır.

Yer Eskişehir!

Ocak, 1923!

Bir ilgiliye Mustafa Kemal Paşa’nın sorusu : “Kaç damızlık boğanız var?” Soruyu yanıtlaması istenen kişinin “bu adam da deli midir nedir?” diye mırıldandığından kuşku duyamayız. Ama, bu soru bile Mustafa Kemal Paşa’nın “yarının adamı” olduğunun sayısız kanıtından birisi olarak tarihteki yerini aldığı da kesindir.

Gelelim Lozan’a!

Savaşta yitiren ama masada kazanacağından kuşku duymayan emperyalizm masada da yenildikten sonra İngiliz heyetinin başındaki Lord Curzon’ın şu sözleri de anımsanmaya değer olmalı :

“Tüm isteklerimize (kapitülasyonlardan söz ediyor) hayır dediniz! Bütün bunları şu kâğıda yazıp cebime koyuyorum. Günü geldiğinde önünüze koyacağım.”

Emperyalist İngiliz kendinden emindir. Türklerin savaşı kazanmış olsalar bile kendi ayaklarının üzerinde duramayacağını öngörmektedir. Önünde sonunda kendilerine başvuracağını hesap etmektedir. O zaman geldiğinde katlayıp cebine koyduğu kâğıdı önümüze koymayı tasarlamaktadır.

Hesaba katmadığı ise şu sözlerde kendisini göstermektedir :

“Siyasî, askerî zaferler ne kadar büyük olursa olsun, ekonomik zaferlerle taçlandırılmazlarsa kazanılacak başarılar yaşayamaz ve sürekli olamaz.”^*

“Zamanımız tamamen bir iktisat çağından başka bir şey değildir.”**

“Türkiye’mizi layık olduğu seviyeye yükseltebilmek için mutlaka ekonomimize birinci derecede önem vermek mecburiyetindeyiz.”***

“İstiklalin tamamiyeti ancak istiklal-i mali (ekonomik bağımsızlık) ile mümkündür.”****

Biçimsel olarak Cumhuriyet’in yıkılması olasılığından söz edilemez.

Ama, ekonomik bağımsızlık olmadan özlü bir Cumhuriyet’ten de söz edilemez.

Bir yandan coşkuyla 100. Yılı kutlarken bu önemli eksiklik üzerinde durulmalı, tam BAĞIMSIZ TÜRKİYE öncelikli hedef olmalı…

^{*, **,***,****} : https://tr.wikiquote.org/wiki/Mustafa_Kemal_Atatürk/Ekonomi

Ukrayna’da yaşananlar yaşlı anakara Avrupa için acıklı güldürüye eşdeğer oldu. Yanı başındaki ucuz ve bol olduğu kadar temiz enerjiden “insanlık namına” vazgeçen Avrupa uzaktan gelen, 4 kat pahalı ve bir o kadar kısıtlı Amerikan LNG’sine bağlanınca Avrupa’da titreşme ve karanlıkta kalma dönemi geri geldi. 

Avrupa ortaçağını özlemiş olmalı!

Beklenen soğuklar gecikerek de olsa bastırınca Avrupa’nın çeşitli yayın organlarında “soğukta evinizi ılık tutmanın yolları” ya da “evinizi sıcak tutmanın 5 yolu” türünden öğütlere sıkça rastlanır oldu. Üstelik, bu yöntemleri ya da öğütleri uygulamak bireyin isteğinde değil. Gelen haberlere bakılırsa kimi Avrupa ülkelerinde aydınlatma ve ısıtma amaçlı enerji kaynaklarının kullanımına günün belirli saatlerinde kısıtlama getiriliyor. 

Bunun gündelik yaşama yansıması “titreşme” ve “karanlıkta kalma” oluyor. 

Bir Rus televizyonunda gösterilen kısa filmde Noel armağanı hamsterin çevirdiği çarktan elektrik üretmeye çalışan Avrupalılar dramatize ediliyor. 

Öğütlere göz atılırsa :

• Geceleri perdelerin kapalı tutulması. Termal perde kullanımı. Termal giysi bilinirdi de termal perdenin varlığı ilk kez öğrenildi. 
• Duvarlara tablolar ve aynalar asılması. Böylelikle asılan nesnelerin yalıtıcı özelliğinden yararlanılması.
• Konutların giriş kapısına perde asılması yoluyla sıcaklık yitiminin önlenmesi.
• Duvarlara ahşap kaplama ya da lambiri uygulanması
• Ev eşyalarının duvarlara ve pencerelere yakın konumlandırılarak odanın görece ılık orta bölümünün kullanıma açılması.
• Kapı ve pencere aralıklarının hava akımını önleyecek şekilde yalıtılması.

Avrupa’nın içine düştüğü durum acıklı!

Varlık içinde yokluk bu olmalı!

Düne kadar enerji tutumunun söz konusu olmadığı yaşlı anakara kendisini iç karartıcı bir ortamda buldu. 

Atılan adımlar sorunun çözümünden çok derinleşmesine neden oluyor.

Yakın zamana dek CO₂ salınımını dert eden, temiz enerji öncülüğü yapmaya çalışan Avrupa’da kömüre dönüşten söz edilir oluşu sorunun derinliğini gösteren önemli belirti sayılmalı.

Avrupa’da enerji yoksa bizde çok.

Bizdeki sorun pahalılık.

Sokakta yürüyenlere mikrofon uzatıldığında enerji faturalarının kabarıklığına ilişkin geri bildirimler almanız olası. 

Karadeniz’de bulunan gazın evlerimize, işyerlerimize ve fabrikalarımıza bağlanacak oluşu da ilginç rastlantı. Ne zaman başımız sıkışsa gaz çıkartır olduk.

Umarım böylelikle rahatlarız.

Can sıkıcı olsa da tarihte bir anda petrol ve gaz varsılı olup sorun yaşayan ülkeler eksik değil. “Hollanda Hastalığı” demekle yetiniyorum. İlgilisi araştırıp, gaz ve petrole ulaşanların başına gelebilecekler konusunda bilgilenebilir.

Küresel ısınma, sera etkisi ve iklim değişikliği başlıkları altında son yıllarda sürdürülen tartışmalara da değinmekte yarar var. Aklını kullanmaktan vazgeçen Avrupa bu önemli kavramlar konusunda da U dönüşü yaptı. Nükleere ve kömüre sıcak bakılır oldu. Titreşme ve karanlıkta kalma korkusunun doğal sonucudur bu U dönüşü. Aynı zamanda da bir düzenbazlık ve ikiyüzlülük göstergesidir.

Hem Avrupa’ya hem Türkiye’ye enerji kadar akıl ve kişilik gerek…

https://theconversation.com/how-to-keep-your-home-warm-during-very-cold-weather-on-a-budget-and-avoid-dangerous-heating-hacks-196259?utm_medium=email&utm_campaign=Environment%20newsletter%20for%20December%2028%202022%20-%202500425058&utm_content=Environment%20newsletter%20for%20December%2028%202022%20-%202500425058+CID_a383ad24b58016b217552006e4081ca6&utm_source=campaign_monitor_uk&utm_term=How%20to%20keep%20your%20home%20warm%20during%20very%20cold%20weather%20on%20a%20budget%20%20and%20avoid%20dangerous%20heating%20hacks

https://theconversation.com/five-ways-to-keep-your-home-warm-this-winter-34464?utm_medium=email&utm_campaign=Environment%20newsletter%20for%20December%2028%202022%20-%202500425058&utm_content=Environment%20newsletter%20for%20December%2028%202022%20-%202500425058+CID_a383ad24b58016b217552006e4081ca6&utm_source=campaign_monitor_uk&utm_term=Five%20ways%20to%20keep%20your%20home%20warm%20this%20winter

Her an kullandığımız akıllı telefonlar ve tabletler kendi isteğimizle atadığımız casuslarımız. Yerimizi belirleyen, özel yaşam alanlarımızdan görseller paylaşan, düşünce yapımızı ve dünya görüşümüzü yansıtan el casuslarımızın etkinliğini belirleyen bizleriz. Bilerek ya da bilmeyerek yapıyoruz bunu.

Bilişim geliştikçe, yaşamımızda daha fazla yer alır oldukça yanı başımızdaki casusların sayısı artıyor.

Bir zamanlar televizyonlarda izlenen “biri bizi gözetliyor”unun öznesini “birileri” olarak değiştirmek kaçınılmazlaşıyor.

Birkaç yıl önce erişilmez uzaklıkta gibi görünen ama günümüzde hemen herkesin erişebileceği konuma gelen akıllı süpürgeler evimize giren son casuslar.

Burada da kendi istencimiz ön planda hiç kuşkusuz. Böylesi bir aygıtı alıp evinize getirdiğinizde kullanmamanız olasılık dışı.

Aygıtın en iyi verim ve başarımla çalışması eviniz gibi çok özel alanınızı tanımasıyla olanaklı. Doğal olarak tanıtıyorsunuz aygıta evinizi ve kendinizi. Böylelikle sizi gözetleyenlere birisini eklemiş olduğunuzu çok da dikkate alasınız gelmiyor.

Bilişimci oğlum bundan birkaç yıl önce bu aygıtların casusluk yanından söz ettiğinde “hadi canım sen de, o kadar da değil” demek gelmişti içimden. Bir bildiği olduğundan kuşku duymadığım için yutkunmakla yetinmiştim.

Yokluğumuzda ya da evimizdeyken de ortalığı silip, süpüren yapay zekâyla donatılmış temizlikçimizin görüntü alma yeteneğinin hiç de zararsız olmayabileceğini aklımızdan çıkartmamamız gerekiyor.

Evimizin içinden görüntüler alışkanlıklarımızı, eğilimlerimizi yansıtacağı gibi evdeyken bizleri de kapsayan görüntüler son derece özel olması gereken karelerin paylaşımına olanak sağlayabilir.

Başta temizlik amaçlı olmak üzere evimizde kullandığımız ya da yakın gelecekte kullanmaya başlayacağımız pek çok yapay zekâlı aygıtın yaşam alanımızla ve kendimizle, ailemizle ilgili son derece özel olması gereken bilgileri ve görselleri bir yerde biriktirmekte oluşu korkutucu ve ürkütücüdür. Söz konusu verilerin bir yerde toplanması kaygı kaynağı olmayabilir. Ancak, bir yerlerde toplanan verilerin bir şekilde sızması olasılığı her zaman için olasıdır.

Nasıl ki birden fazla kişinin bildiği şey sır olmaktan çıkarsa bir yerlerde biriktirilen bilginin de başkalarının bilgisine sunulması uzak olasılık değildir.

Bağlantıdaki yazıya bakılırsa sızıntı bir geçici çalışandan kaynaklanmıştır. Bugün için böyle bir gerekçeden söz edilebilir. Yarın bambaşka bir gerekçenin karşımıza konmasına şaşırmamak gerekecektir.

Sözün özü!

Son yıllarda bilişimin gelişmesiyle ve yaşamımıza daha çok girmesiyle insanın toplumsal yaşamdan yalıtıldığı, bireyselliğe itildiğinden sıkça söz edilmektedir.

Özde doğrudur bu saptama.

Ancak, türdeşlerimizden uzaklaşırken yapay zekâyla donatılmış nesnelerle olan ilişkimizin de her geçen gün arttığı bir gerçektir.

Türdeşlerimizden uzakta olmamıza karşılık nesnelerle olan içli dışlılığımız hiç de yalnız olmadığımızı düşündürmeli.

Dirensek de uzak durmaya çalışsak da bir şekilde teknolojiyle iç içe olacağımıza göre bize düşen özenli olmaktır.

Sosyal medyadaki hoyratlığa çeki düzen vermekle başlanabilir işe. Yanlış anlatmış olmamak için vurgulama gereği duyuyorum. Özdenetimden söz ediyorum. Otoritenin işi ele almasından değil. Başka deyişle kendimizi ele verme kötü alışkanlığından vazgeçmek bile az şey sayılmaz.

https://futurism.com/the-byte/roomba-photos-leaked?utm_souce=mailchimp&utm_medium=email&utm_campaign=12202022&utm_source=The+Future+Is&utm_campaign=0a6ece679d-EMAIL_CAMPAIGN_2022_12_20_11_46&utm_medium=email&utm_term=0_03cd0a26cd-e129796aba-%5BLIST_EMAIL_ID%5D&mc_cid=0a6ece679d&mc_eid=37b2eaf5eb

“Bağımsız” Türk yargısının İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu hakkındaki özgürlüğü ve siyaseti bağlayıcı kararı kestirilemez değildi. Yeni Türkiye’nin yeni yargısı bağımsız görünse de belirli duyarlılıkları okşamaya alışmıştı. Bir dönem birisinden buyruk almış olsa da içinde bulunduğumuz son dönemde buna bile gerek kalmadığını sayısız örnekle doğrulayabiliyoruz.

Bir yerde rastladığım saptama : “Altılı masa Cumhurbaşkanı adayını belirlemekte gecikince mahkeme belirledi.” İlkeden ve tasarımdan yoksun Türk siyasetine uygun bir saptama olduğu kuşkusuz.

Komplo kuramcılarına da gün doğdu diyebiliriz.

Her türden komplo kuramcısına yer var bu bileşimde.

Birisi dese ki, verilen bu karar seçimde şimdiki Cumhurbaşkanını zorlayacak olan Ekrem İmamoğlu’nun önünü açmıştır. Dolayısı ile bu karar yargıdaki FETÖ kalıntılarının kurgusu olabilir.

Bir başkası çıkıp dese ki, yeni yargı bu süreci hızla tamamlayıp, Yargıtay aşamasını da bitirecektir. Dolayısı ile, Erdoğan zorlu bir karşıtını ayağına takılacak taş olmaktan çıkartmıştır.

Bu ve benzeri yorumları komploculara bırakarak olaya başka yanından bakalım!

İstanbul ya da güncellenen adıyla Azmanbul!

Türkiye’deki her 5 kişiden birisinin yaşadığı mega-hiper kent : Azmanbul.

Hemen her gelişmeye hazırlıklı olan kıdemli iktidarımızın İstanbul’daki iktidar değişikliğine hiç de hazır olmadığı 2019 seçimlerinden sonra anlaşıldı.

Azmanbul, ülkemizin her konuda olduğu gibi yağmalanmasında ve talan edilmesinde örnek kent. Kuzey kuşağına sokulan hançerle yeşilinin son kalıntıları da haklandı. Bu haliyle Azmanbul  doğal ve kültürel yıkıma uğratılmış olsa da ülke siyasetinin gözbebeği konumunu koruduğu gibi her geçen gün güçlendirmektedir. Taşını, toprağını altın gibi değerlendiren siyaset cansuyuna ya da İstanbul’a gereksinim duymaktadır. Her ne kadar, son 20 yılda siyasi iktidar yaptığı değişikliklerle yerel yönetimi temizlik ve park bahçe hizmetleri vermekle sınırlamış olsa da İmamoğlu’nun seçilmesiyle kendisini gösteren kısıtlamalar iktidarı öfkelendirmişe benzemektedir.

Bu haliyle Azmanbul bir an önce yeniden fethedilesi bir kaledir.

Varlığını ve sürdürülebilirliğini olmazsa olmaz gereklilik sayan ve iktidara mecbur olan iktidarın İstanbul manevrasını bu yanıyla da görmek olanaklıdır. Ve belki de gereklidir.

Azmanbulsuz iktidarın tatsız tuzsuz olduğu birkaç yıl içinde de olsa ortaya çıkmıştır.

Her ne kadar İstanbul’un yeni yönetimi Azmanbul’dan geri dönüş şöyle dursun Azmanbul’u denetim altına almaktan bile kaçınsa da iktidarın yolunun Azmanbul’dan geçtiğinin fazlasıyla farkında olan iktidar Azmanbul için her şeyi yapmaya hazırdır.

Açıktır ki, Azmanbul giderse iktidar da gider. İktidar gitmese bile yağmanın ve talanın eksikli olacağı, tasız tuzsuz olacağı kuşkusuzdur.

Son söz, 1921 anayasası heveslilerine söylenmiş olsun. Bölücü ve etnikçi tayfanın aradığı kanı içeren bu anayasanın “taş yerinde ağırdır” sözü gereğince o zaman anlamlı ve önemli olmakla kalmadığı gerekli olduğu açıktır. 1921 anayasasının ruhunu “kuvvetler birliği” oluşturur. Varlık savaşı veren bir millet adına bu savaşı BMM vermektedir.

Yüz yıl sonra bugün böyle bir ilkenin gereksizliği tartışılmazdır.

1921 anayasasını mal bulmuş Magripli gibi sahiplenenlerin bugün yaşananlar konusundaki görüşleri de merak konusudur.