cumhuriyetciyorum

Güncel konu hekimlere şiddet. Genele de yayılabilir. Şiddetin kaynağını şiddet eylemini yaşama geçirende olduğu kadar ona o gücü verende aranmalı. Yönetsel konumdakilerin şiddeti özendiren söz ve tutumlarına önceki yazılarda değinmiştik. Hekimi ya da bir başka uzman kişiyi değersizleştirmek, aşağılamak ya da itip kakmak tam da bu türden yaklaşımlara örnekler olarak tarihteki yerini almış durumda. Bir karanlık çağın içinde olduğumuz kesindir.

Bu zincire imamlar katılmasa olmazdı. 1950’den bu yana güçlendirilen ama son 20 yılda gücünün doruğuna ulaşan dinselleşme eğiliminde imamlar kilit role sahip. Bakınız diyanet bütçesine. Bakınız diyanet yetkililerinin söylemlerine.

Hekime yönelik şiddetin can alışının ertesinde hekimlere yönelik sövgüyü ve öldürmeye varan fiziksel eylemleri haklı kılan imam söylemi ortama bomba gibi düştü. Soruşturulacak, kovuşturulacak açıklamalarının zerrece değeri yoktur. Çoğu kez yinelediğimiz, söylemekten ve yazmaktan neredeyse bıktığımız noktaya son bir vurgu.

“Ey yönetenler toplumsal şiddeti önlemek gibi bir isteğiniz mi var? İşe aynanın karşısına geçmekle başlayın!”

İmama dönersek!

Biraz geriye gidelim.

Tarih : 16 Haziran 1950!

Demokrat Parti’yi çok partili seçimlerin ikincisinde ezici üstünlükle iktidara getiren 14 Mayıs seçimlerinin üzerinden henüz 32 gün geçmiş.

Çiçeği burnunda DP iktidarının ilk uygulaması Türkçe ezanı Arapça’ya çevirmek olmuş. Ezanın hangi dilden okunduğunun ne önemi var diyecekler çıkabilir. İlk bakışta çok da önemli değildir belki. Ama, dil devriminin doğurduğu din devriminin ortadan kaldırılması yolunda önemli ve etkili bir ilk adım olduğu da kuşkusuzdur bu ivedi uygulamanın.

Bilindiği gibi takvimler ilerlese de ortaçağ karanlığından kurtulamamış Cumhuriyet öncesi Türk toplumunun biricik yaşam rehberi din, dinsellik ve doğal olarak da din adamları olmuştur. Onların ak dediği ak, kara dediği karadır. Tartışmak bile söz konusu değildir onların demiri kesen emirlerini.

Cumhuriyet’in toplumsal yaşamdaki ilerici adımlarının önde gelen köşe taşıdır dil ve din devrimleri.

Okuryazrlık oranının % 10’un bile çok altında olduğu bir toplumun bilginin ışığıyla buluşturulmasında önemli işlev görecek olan dil devrimi dindeki yansımasıyla dinin aldatma aygıtı olma özelliğine de son verme yolunda önemli adım olmuştur. İşte, 1932’de Türkçe okunmaya başlanan ezan böylesi bir simgesel özelliğe de sahipti. O yıllarda bu uygulamaya karşı sergilenen kalkışma Atatürk’ün ünlü Bursa Söylevi’ne de esin kaynağı olmuştur. Her türlü karşı çıkış, ayak sürüme ve kalkışmya karşın dil ve din devrimi ikizleri yaşamda tutulabilmiştir.

Çok partili yaşamla birlikte kendisini gösteren “sözde demokrasi” her iki devrim için de sonun başlangıcına giden yolu açmıştır.

Yazıya konu imam kalkışmasını bu kapsamda değerlendirmek gerekir.

Cumhuriyet, bir köylü toplumu olan Türkiye’de egemenliği kayıtsız koşulsuz millete aktararak dinselliğin ipini çekmiştir. Bu gelişmenin gündelik yaşamdaki yansıması köylerde imamın yerini öğretmenin alması olmuştur.

Cumhuriyet’in önde gelen söylemcilerinden ve eylemcilerinden olan Dr Reşit Galip’in “Köy Öğretmenleriyle Söyleşiler” adıyla kitaplaştırılan önemli yapıtı egemenliğin gökten yere inişine önemli örneklerden birisidir.

Son imam olayını kişisel bir çıkış olarak görmek hatalar zincirine bir yenisini eklemekten öte anlam taşımaz.

Ülkemizde oluşturulan Cumhuriyet ve dolayısı ile akıl karşıtı iklimin olağan ürünüdür imamın yaptığı. Bir tür fetva verme, inanç üzerinden eğilim oluşturma ve kitleleri suça özendirme özelliği taşıdığı kuşkusuzdur.

Böylesi bir durum ilk kez yaşanmamaktadır üstelik.

Toplumsal yaşamın hemen her alanıyla ilgili imam(lar) kaynaklı benzer söylemlere sıkça rastlanmaktadır.

Özelde hekimlere genelde toplumun tüm kesimlerine yönelen şiddette dinselleşmenin payı azımsanmayacak denli yüksek paya sahiptir.

Bu örneklerden yola çıkarak bile Türkiye Cumhuriyeti’nin laik, sosyal hukuk devleti olma özelliğinin kâğıt üzerinde kaldığını üzülerek saptıyoruz.

Dolayısı ile insanım diyenin tepki duyduğu sözlerin sahibi imam suçu ve suçluyu övmenin ötesinde bir şey yapmıştır yaptığıyla. Acı gerçekle yüzleştirmiştir içi kan ağlayan bizleri.

Ülkemizin başındaki pek çok sorun gibi şiddetten arınmasının da vazgeçilmez koşuludur dinci-gerici iklime bir an önce son vermek.

Sağlık ortamının neredeyse kanıksanan olgusuna dönüşen şiddet hız kesmek bir yana her geçen gün boyut değiştiriyor. Bir yargıca, savcıya, polise ya da subaya benzer saldırılar yapılabiliyor mu? Onları bir yana bırakalım. Her hangi bir kamu kurumunda bu boyutta şiddete rastlanıyor mu?

Elbette hayır!

Bu önemli ve her geçen gün tırmanan soruna farklı yanından bakmakta yarar var.

“Ben bu doktorlara iğne yaptırmam!”

Yukarıdaki akıl almaz söz Recep Tayyip Erdoğan’a ait.

Bu sözle aşağıladığınız hekimler canınızı kurtarabilir. Hatta, onların bıçağının altına yatmanız söz konusu olabilir. Cumhurbaşkanı’nı ameliyat edenler hekimler değil miydi?

“Giderlerse gitsinler!”

Bu söz de Recep Tayyip Erdoğan’ın. Gidenlerin yerini asistanlarla doldururuz sözleri bu sözün şiddetini artırıcı etkinin yanı sıra dehşet de yaratıyor.

Şanlıurfa’da vahşete hedef olan hekim öldüresiye dövüldükten sonra kendi göbeğini kendisi kesercesine diplomasını yırtıyor. Hekimlik yaşamım sonlanmıştır diye de ekliyor.

Bilgiyi, emeği, birikimi ve aklı koruyup kollaması gereken ama bunu yapmak yerine anılan değerleri şiddetin boy hedefi yapan ülke yönetimi sağlık ortamındaki şiddetten birinci derecede sorumludur.

Bir yandan şiddeti önlemediği için.

Diğer yandan ise hekimleri ve sağlık çalışanlarını aşağılayarak toplum gözünde değersizleştirerek.

“Beni Türk hekimlerine emanet ediniz!”

Yukarıdaki sözlerin sahibini de biliyoruz.

Kurtarıcı, kurucu, devrimci Mustafa Kemal Atatürk’ün  bu özlü sözü emeğe, birikime ve bilgiye saygının göstergesi olmanın ötesinde yücelticilik de içeriyor.

Sağlıkta yaptıklarıyla oylarını artıran iktidar kendisine oy sağlayan bu alanda kötüye giden bir gidiş içindedir. Kötü iyiyi kovmuştur sağlıkta. Olumsuzluklar dağları aştıkça yaşadıkları olumsuzlukları sistemde değil de kişilerde arayan saldırganlar ağır suç faillerine dönüşürken utanca eşdeğer eylemlilik içinde olmakta sakınca görmüyorlar.

Son günlerin gündemdeki önemli gelişmelerinden bir diğeri hekim göçüdür. İstatistiklerle de kanıtlandığı gibi bu olumsuzluk saklanamaz boyutlara erişmiştir. Hekim Göçü olgusunda özlük haklarındaki gerileme kadar durmak bilmeyen şiddetin etkisi de tartışmasızdır.

Her yurttaş gibi hekimi de ülkeye bağlayan önemli etkenlerden birisi gönül bağıdır.

Anaımsayalım!

Cumhuriyet’in ilk yıllarında yurt dışına gönderilen hekimler Atatürk’ün “Sizleri birer kıvılcım olarak  gönderiyorum. Birer ateş topu olarak dönmelisiniz.” sözleriyle uğurlanmıştı. Hiç firesiz geri döndüler. Hekimlik alanında eşsiz hizmetler sundukları gibi onlardan birisi olan Sadi Irmak ülkesine Başbakan olarak da hizmet verdi.

Sözün özü!

Her yurttaş gibi hekim de saygı ve sevgi görmek istiyor. Her şeyin başı, gönül bağının vazgeçilmezleri olan saygı ve sevgi ikilisidir.

Bu önemli ikili göz ardı edildiği için yaşanmakta şu günlerdeki olumsuzluklar.

Sağlık ortamında nitelik niceliğe yenik düştü!

Bu yanlışlığın baş sorumlusu iktidarın da yenileceği kuşkusuzdur.

Ancak, yenilenler listesine alanlara halkın da ekleneceği kesindir.

Sağlık ortamında bulunan bir hekim olarak sağlıkta kamu hizmetinin çöküş içinde olduğunun yakın tanığıyım. Bu durumda seçenek olan özel sağlık kuruluşlarına SGK bağlantılı başvurunun bile cep yaktığını görüyorum.

Devletin hemen her alanda sahneden çekildiği günümüzde sağlık gibi temel kamu hizmeti bile yokları oynamaktadır.

Yırtılan her diploma haberi, ülke sınırları dışına çıkan her hekim bilgisi bu olumsuzluğu katmerleyen etkenler olarak yaşamımızdaki yerini çoktan aldı.

Yetmişli yıllarda sendikal hareketin Türkiye’de doruğa çıktığını anımsayacaktır yaşıtlarım ve büyüklerim. 12 Eylül pek çok toplumsal olay gibi sendikacılığa da ölümcül darbe vurdu. Buna karşın, doksanlı yıllarda Zonguldak maden işçilerinin ses getiren eylemleri yaşandı. Sonrasında ve özellikle de son 20 yılda sendikal örgütlenmesinin giderek kan yitirdiği, hem nicelikçe hem de nitelikçe etkisizleştiğine tanıklık edildi.

Küresel ölçekte bakıldığında sendikal hareketin XX. yüzyılın son çeyreğinde düşüşe geçtiği, üçüncü binyılın başlangıcına sendikasızlaşmanın damga vurduğu görüldü. Salgın ve onu izleyen ekonomik kriz ortamında Türkiye’deki görünüm farklı olmadı.  

ABD’de Sendikalaşma

Buna karşılık, ABD’den gelen ardışık sendikalaşma haberleri ilgi çekici boyutlara varmış durumda. Her ne kadar, 1 Mayıs’ın öncülü sayılan olaylara sahne olsa da ABD’deki sendikal devinimin öteden beri cılız olduğu ve Avrupa’nın oldukça gerisinde kaldığı bilinmekteydi.

Yapılan kamuoyu araştırmaları ABD’de sendikal örgütlenmeye onay oranlarının 1965’teki % 71’den bu yana % 65’le en üst düzeye çıktığını gösteriyor.

Küresel ölçekte tanınmış şirketlerde son 6 ayda sendikalaşma konusundaki sıçrama dikkate değer boyutlara erişmiş durumda.

Kimi kaynaklar bu olumlu gelişmeyi yaşamakta olduğumuz salgın sürecinin armağanı olarak yorumluyor. Başka deyişle, salgından kaynaklı gelişmeler çalışanların sendikal örgütlenme konusundaki özgüvenini güçlendirmiştir. Dolayısı ile de sendikal örgütlenmeye ilgiyi canlandırmıştır.

Sendikalaşmanın işaret fişeğinin ateşlendiği Starbucks her bir işyerindeki çalışanlarını “iş ortağı” olarak tanımlasa da çalışanlara sorulduğunda emeklerinin karşılığını alamadıkları, kötü koşullarda çalıştırıldıkları türünden karşılıklar alınmış olması dikkat çekicidir. Sendikalaşma sürecini elinden geldiğince baltalamaya ve engellemeye çalışan işveren bu kez sendikalaşmanın olduğu birimleri çalışma koşullarını iyileştirme kapsamı dışında bırakarak bir bakıma sendikalaşmayı cezalandıran tutum almaya başlamış.

Yine küresel ölçekli tanınırlığı yüksek olan Amazon’da da çalışanlar sendikalaşmaya onay vererek işverene meydan okuma noktasına gelmişler. Patronunun boşandığı karısına milyar dolarlarla ifade edilen ödence verdiği şirket çalışanlarının özgüvenli yaklaşımı yalnız ABD’de değil dünyanın başka yerlerinde de ilgi gören bir başka gelişme olmuş.

Son olarak, Apple çalışanları geçtiğimiz günlerde sendikalaşma oylamasında “evet” diyerek bir başka önemli gelişmenin altına imza atmışlar.

Sendikalaşmanın akla bile getirilmediği yarım yüzyıllık zaman aralığı sonrasında ardışık sendikalaşma haberleri hiç kuşkusuz umut verici gelişmelerdir. Ancak, bu psikolojik eşiğin geçilmiş olmasıyla girilen yolun “dikensiz gül bahçesi” olmayacağını öngörmek de yanlış olmayacaktır. İşverenlerin bu kapsamda atabileceği pek çok adım ve buna bağlı olarak yaratabileceği sayısız olumsuzluk olabileceği akıldan çıkartılmamalıdır. Farklı deyişle, sendikalı yeni dönemde işveren-işçi ilişkilerinin çok daha sert ve örseleyici gelişmelere açık olması yüksek olasılıktır.

ABD’deki sendikal kıpırdanmanın daha çok besin ve konaklama sektöründe olduğu görülüyor. Bu genel eğilimle uyuşmayan bir başka sendikalaşma girişiminin sağlık sektöründe kendisini göstermiş olması da ilgiye değerdir.

ABD’de 145.000 asistan doktor olduğunu öğreniyoruz kimi kaynaklardan. Neredeyse Türkiye’deki toplam hekim sayısına yakın bir sayıdır bu. Salgın boyunca ön cephede çaba gösteren hekimler arasında asistanların çok daha öne çıktığı, geçmişte olduğu gibi salgın ortamında sömürüye, aşırı iş yüküne ve kötüye kullanıma açık hale geldikleri görülmüş. Onların sendikalaşma aracılığıyla örgütlenme kararlılığı sıra dışı bir örnek olarak not edilmeye değer olsa gerektir.

Sendikal hareketin ABD’de uykudan uyanmış olması her şeye karşın olumlu bir gelişme sayılmalıdır.

Darısı başımıza diyesi geliyor insanın.

Bu dileğin yerine gelmesi içinse hem kamu çalışanları hem de işçi sendikalarının titreyip kendine dönmesi öncelikli gerekliliktir. Bir bölümü yandaşlıktan beslenme çabası içindeyken, bir diğer grup sendikal yapının paçasını etnikçiliğe kaptırmış olması önde gelen sorun olarak boy gösteriyor. Sendika olduklarını, önceliklerinin emekten yana tutum almak olduğunu anımsarlarsa ne iyi.

Türkiye’deki güncel durumu belirleyen bir başka önemli etken sığınmacı ya da istilacı sorunudur.

Türkiye’de Sendika(sız)laşma

Sendikalaşma Türkiye’de de canlanabilir mi?

Her şeyden önce uygun koşullar gerekir böyle bir olumlu gelişme için.

Uygun koşullar olmadığını söylemek durumundayız.

Her şeyden önce Türkiye kendisini Batılılara siper etmiş olmayı, tamponlaşmayı içselleştirmiş durumdadır. Her fırsatta “yerli ve milli” diyenlerce yaşama geçirilmiştir bu olumsuz durum. Hem de birkaç milyar Avro karşılığında. Sokakta yürüyen her 10 kişiden birisi yabancıdır ülkemizde.

Durum böyle olunca pek çok kişi için yakınma konusu olan bu olumsuzluğun niteliksiz ama aynı oranda ucuz işgücü anlamına geldiğini bilmem söylemeye gerek var mı? Böylesi bir ortamda sendikalaşmak şöyle dursun sendikanın adını anmak söz konusu olabilir mi?

Diğer yandan, Türkiye’de çalışanların yarıya yakınının “asgari ücretli” olduğu gerçeği de göz ardı edilememelidir. Yüksek(!) oranlı artışlara karşın asgari ücret yoksulluktan kurtarmaya yetmese de geriye kalanların ücretlerini de yakalama yolunda ilerlemektedir. Farklı deyişle asgari ücretli olmayanlar da hızla yoksulluğa yaklaşmaktadır.

Başka şeyler de eklenebilir belki. Ama, bu iki etken bile sendikalaşma için elverişsiz koşullar yaratmaya yetip de artmaz mı?

Sığınmacı/istilacı sorunu toplumu pek çok açıdan ilgilendirmektedir. Her geçen gün artan duyarlılaşma da bu bağlamda nedensiz değildir. Son 20 yıldır işbaşında olan dinsel eksenli yönetim çalışma yaşamında sendikalaşmanın önüne dikilen önemli engel olmuştur. Ülkemiz nüfusunda % 10’a varan yabancı varlığı bu olumsuzluğun üzerine tüy dikmiştir dense yeridir.