Malta Akdeniz’in ortasında Sicilya yakınlarında konuşlu bir ada devlet. Üçü büyük, ikisi küçük toplam 5 adadan oluşan devletin yüzölçümü 300 km2 . Yanı başımızdaki Sakız adasının üçte biri büyüklüğünde. Nüfus bu küçük alan için oldukça fazla. Malta’da 400 binden fazla insan yaşamakta. AB üyesi. Kişi başına düşen gelir 25 bin USD dolaylarında.

Bu küçük adanın keçisi şan, şöhret sahibi. Ülkemizin Ege kıyı şeridinde de bolca rastlayacağınız bu ırkın alaca kahverengi ve sarkık kulaklı olduğunu belirtmekle yetinelim.

Yine adanın adıyla anılan ateşli hastalık diğer adı olan Bruselloz’la da anılır. Hasta hayvanlardan doğrudan bulaşabileceği gibi yine hasta hayvanların pastörize edilmemiş sütünden ya da süt ürünlerinden insanlara geçerek hastalığa yol açabilir. Özellikle taze peynir önde gelen hastalık kaynağı olabilir. Olgunlaşmış peynir ve yoğurttan korkmak için bir neden yok.

Malta’yla ulusal takım düzeyinde futbol maçlarımız da var. Altı kez karşılaştığımız bu küçük ülkeyle bir kez yenişemezken 5 kez rahatlıkla yenmişiz. Hummasıyla üzen Malta, futboluyla yüzümüzü güldürmüş.

Malta’yla tarihsel ilişkilerimiz Osmanlı dönemine dayanıyor. 1522’de Kanuni Sultan Süleyman’ın Rodos’u ele geçirmesiyle yersiz, yurtsuz kalan Rodos Şövalyeleri Malta’ya sığınmışlar. Malta adasının ilk sürgünleri olarak Rodos Şövalyeleri’ni bir kenara not edebiliriz. Hıristiyan dünyasına katkılarıyla haklı bir saygınlığa sahip olan şövalyelerin önderlerinden La Valetta Malta başkentine adını vermiş.

1565’te Osmanlı’nın hedefi olan Malta boyundan büyük bir başarıya imza atarak direnmiş ve Osmanlı toprağı olmamış. Öyle sert bir direniş gösterilmiş ki; çetin savaşlar sırasında ünlü Türk denizcisi Turgut Reis yaşamını yitirmiş.

Bu olaydan yaklaşık 350 yıl sonra Osmanlı’nın yolu Malta’ya bir kez daha düşmüş. Bu kez sürgün yoluyla. Yıkılmakta olan imparatorluğun sarsıntıları Osmanlı’yı buraya da savurmuş. Mondros sonrası paylaşılmakta olan Osmanlı’da bir grup aydın vatansever İngilizlerin boy hedefi olmuş. Önce Bekirağa Bölüğü’nde toplanan işgale karşı direnç gösterme olasılığı bulunanlar o zamanlar İngiliz toprağı olan Malta’ya sürülerek etkisizleştirilmek istenmişler.

1919-1920 yıllarını bir tür savaş tutsağı olarak Malta’da geçirenler arasında doktor, siyasetçi, meclisi mebusan üyesi, kamu yöneticisi, asker başta olmak üzere toplamda 150 dolayında Osmanlı aydın vatanseveri vardır. Ünlü kişilikler arasında Ziya Gökalp, göz hekimi Esat Paşa, yine bir başka hekim Süleyman Numan Paşa, Ağaoğlu Ahmet, Rauf Orbay, Yunus Nadi ve Ali Çetinkaya vardır.

https://tr.wikipedia.org/wiki/Malta_s%C3%BCrg%C3%BCnleri

İngiliz ordusunun siyasi suçlu yerine konarak yargılanmalarını sağlamaya çalışmaları karşısında İngiliz Başsavcılığı bile isyan edip, bunu yapmanın olanaksız olduğunu ifade edecektir.

Sevr’in birinci yıldönümü Malta Sürgünleri için kurtuluş tarihi olur. Milli Mücadele’nin zafere erişmesi sonrasında Malta Sürgünlüğü o vatanseverler için yaşam boyu taşıyacakları bir onur madalyasına dönüşecektir.

Ceyhun BALCI