İş cinayetleri karnemiz kırıklarla dolu. Madenler, Aliağa’da olduğu gibi ağır iş kolları ve aklınıza gelebilecek tüm iş ortamları çalışanların yaşamlarının pamuk ipliğine bağlı olduğu yerler.
Birer, ikişer ölümler haber değeri bile taşımıyor.
İki elin parmaklarının sayısını geçmesi gerekiyor bir iş cinayetinin kamuoyunun bilgisine sunulması için.
Bu ve benzeri hemen her olaydan sonra “sorumlular hesabını verecek” anlamında sesler duyulur yetkililerden. Sevecenliğin sahne aldığı bu gibi durumlarda ölü bedenler “kardeşlerimiz” oluverir.
Ucuz işçiliğin ucuz ölüm olduğu gerçeğini seslendirmeye sıra gelmez bir türlü.
Kimi istatistiksel bilgiler dehşetimizi katlasa da bilinmeyi hak etmektedir.
Dünya çelik iş kolunda 2025 yılındaki iş kazası/cinayeti ölümlerinin sayısı bir önceki yıla göre 6 kişilik artışla 74 olarak bildirilmiş.
Bizde bir üretim yerinde bu sayının dörtte birine ulaşılarak dünya istatistiğine katkıda bulunulmuş oldu. Aynı iş yerinde bu yıl içinde başka tekil can yitimleri olduğunu son kitlesel ölümlü cinayetten sonra öğrenebildik.
Diğer yandan, küresel ölçekli bir başka istatistiğe göre alt yüklenici (taşeron) çalışanları iş cinayetlerinin önde gelen kurbanları olmaktadır.
Bu noktada, Türkiye’de çalışma ilişkilerinin hemen her iş kolunda alt yüklenicilik üzerinden düzenlendiği unutulmamalıdır.
Hesap verecekler bellidir. Günah keçileri olarak da adlandırılabilirler.
İşyeri hekimi, İSİG (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği) uzmanı, ustabaşı, sorumlu mühendis, vb. Son olayda patronun gözaltına alındığı bilgisi edinilmekle birlikte ona yöneltilebilecek suçlamanın ne olacağını ve arkasının getirilip getirilemeyeceğini hep birlikte göreceğiz.
Bunca sorumlu varken neden bu cinayetler önlenemiyor?
Her ne kadar hekimiyle, uzmanıyla işçi sağlığını ve iş güvenliğini güvence altına alacak kimselerin varlığından söz edilse de bu kişilerin işyeri sahibiyle olan çalışma ilişkisi asimetrik ve çarpıktır.
Hem işyeri hekimi hem İSİG uzmanı patronun sıradan çalışanı konumundadır.
Böylesi bir iş ilişkisinden sağlıklı sonuç çıkar mı?
Bu sorunun yanıtı olanaksıza yakındır!
İlk akla gelen günah keçileri de olan bu kişilerin işçi sağlığı ve iş güvenliği için yapılması gerekenleri eksiksiz saptadığından kuşku duyulması için neden yoktur.
Ancak, bu eksiklerin ve kusurların giderilmesinin işverene başta parasal olmak üzere kimi külfetler getireceği kuşkusuzdur.
Böyle bir durumda, işverenin ücretli çalışanı konumundaki sorumluların saptadıkları eksiklerin ve kusurların giderilmesi için ellerindeki hangi gücü kullanacakları belirsizdir. Gerekenlerin yapılması, bir bakıma işverenin insafına kalmıştır.
Bu koşullar altında, işçinin özellikle yüksek riskli iş kollarında ölümle burun buruna olduğu saptamasını yapmak abartı olmayacaktır.
Her iş cinayeti sonrasında “sorumlular hesap verecek” tadında sözler işitmek istemiyorsak, olumsuz koşullarda emeklerinin karşılığı olamayacak ücretlerle çalışanların yok yere yaşamdan kopup gitmesine izleyici olmaktan bıktıysak eğer, “işyeri hekimi + İSİG uzmanı – işveren” ilişkisinin yeni baştan düzenlenmesi kaçınılmaz gerekliliktir.
Başka deyişle, işçi sağlığı ve iş güvenliğini sağlamaktan sorumlu kimselerin işveren bağımlılığından kurtarılmaları ve mesleki bağımsızlıklarına kavuşturulmaları olmazsa olmazdır.
Bu yapılmadıkça, işitmeye alıştığımız sözler havada uçuşmayı sürdürecek, basit önlemlerle yaşamda kalmaları sağlanabilecek işçilerin yasını tutma kısır döngüsünden kurtulamayacağız.
Not : Yazıdaki istatistiksel bilgiler https://worldsteel.org/safety-and-health/’den alıntılanmıştır.
