Şanghay’ın sözcük anlamı suyun üzerinde demekmiş.

Çin anakarasında çok sayıda akarsu bulunmakla birlikte üçü ayrıca önemli görülüyor.

En kuzeyde Sarı Irmak var. Güneyde İnci Irmağı ve ortada Yangtze.

Şanghay Yangtze deltasında konuşlu. 

İlk yerleşimin Jin hanedanı dönemine rastladığı biliniyor. 

Şanghay yönetsel bakımdan Pekin’le birlikte doğrudan merkeze bağlı iki metropolden birisi. 

Şanghay 1843’te Çin’i teslim alan Nanjing Antlaşması sonrasında dış ticarete açılan 5 limandan biri olmuş. 

Böylelikle Şanghay hızla çok kültürlü ve kozmopolit bir yerleşime dönüşmüş.

Deniz yoluyla ticaretin yoğun olduğu sömürge yıllarında limana gelen kimi serüvenci denizcilerin aşırı içkinin ve belki de ona eklenen uyuşturucunun etkisiyle sokaklarda sızıp kaldıkları olurmuş. Bu durumdaki denizciler bunu iş edinenlerce paketlenip birilerine satılırmış. Ayıldıklarında başka bir gemide başka denizlere yol alırken bulurlarmış kendilerini. Bu yapılan Şangaylanmak olarak adlandırılmış.

Sömürgeciliğin izlerini taşıyan Şanghay’a komünist dönemde dönemde soğuk davranıldığını öğreniyoruz. 

Çin’in dünyayla bütünleşme döneminde sık kullanılan kaykı (reform) ve kaypan (dışa açılma) kavramlarına beşiklik etmiş bu kez Şanghay.

Pudong

Çin’in dışa açılmasıyla birlikte Şanghay önem kazanınca kentin Pudong bölgesi hızla yapılaşırken 2005’te serbest ticaret bölgesi olarak belirlenmiş. 

Doğu anlamına gelen dong son ekini alan Pu, Pudong adlandırmasıyla ırmağın doğusunu simgelemeye başlamış.

Pudong’da yükselen yapılar arasında en çok göze batanı Doğunun İncisi Kulesi. Kule 468 metre yükseklikte. 

Pudong’taki bir başka gökdelen olan Şanghay Kulesi’nin yüksekliği 546 metre. Çok esintili bir bölgede yükseldikleri için gökdelenlerde aerodinamik mimari özellikle önemsenmiş. 

Gazoz açacağına benzeyen tasarımıyla dikkat çeken yapı Şanghay Dünya Finans Merkezi 492 metre yükseklikte.

Pudong’da ICBC bankası

Bund

Pu ırmağının batısında kalan Bund bölgesi Şanghay’ın batılılarca kullanıldığı yıllarda gelişmiş. Bund, İngilizce-Hintçe terminolojiye göre çamurlu kıyı demekmiş. 

Bund’da gümrük yönetimi yapısı

Geniş yaya yolları ırmak kıyısında soluklanmak isteyenleri bir araya getiriyor. Temel gereksinim olan tuvaletler burada da göz ardı edilmemiş. Temiz ve ücretsiz. Gezimiz boyunca Çin’deki herhangi bir yerde tuvaletin paralı olduğunu görmedik. 

Irmak kıyısındaki yürüyüşümüz sırasında Şanghay’da belediye başkanlığı da yapmış olan mareşal Chen Yi’nin heykeliyle karşılaşıyoruz.

Heykel demişken Çin’de Mao’ya ilişkin heykel ve benzeri nesnelere sık rastlamadık. Buna karşılık, heykel diyemeyeceğimiz büyüklükte Mao büstlerini ve Mao’nun Küçük Kırmızı Kitabı’nı hemen yerde gördük.

Bund’un kuzey ucundaki anıtını Halk Kahramaları’na adandığını öğreniyoruz.

Halk kahramanları anıtı

Nanjing Caddesi

Bund’dan Nanjing Caddesi’ne girip batıya doğru ilerlediğinizde  Şanghay’ın alışveriş bölgesine de adım atmış oluyorsunuz. Jing’an Tapınağı’nda sonlanan cadde yayalaştırılmış ve 5.5 km uzunlukta. 

Cadde oldukça kalabalık olmasına karşın son derece temiz ve düzenli. Görsel, işitsel ve çöpsel kirlilikten iz yok. Çin genelinde öne çıkan bir sorun olarak iki tekerleklilerin çokluğu ve yaya güvenliğini zorlayan davranışları görmezden gelinecek gibi değil.

Cadde alışveriş merkezi olma özelliği göstermesinin yanı sıra Çin teknolojisinin sergi alanı işlevi de görüyor. Cep telefonu ya da benzeri teknolojik ürünleriyle öne çıkan kimi markaların otomobil de ürettiklerini ve bunların Çin sokaklarında boy gösterdiklerini görünce şaşırmaktan alamıyoruz kendimizi.

Yü (Yuyuan) bahçesi

Şanghay gibi gökdelenlerin yükseldiği, motorlu taşıtların gündelik yaşamda önemli yer kapladığı metropolde dinginlik arayışı içinde olabilecekler seçeneksiz sayılmazlar.

Yü Bahçeleri 4 hektar alan üzerine kurulmuş. Türkçeye “Mutluluk Bahçesi” olarak çevrilebilir.

Bahçe XVI. yüzyılda Ming hanedanı zamanında yapılmış. 

Bahçede geleneksel Çin mimarisi örneklerinin yanı sıra bahçe düzenlemelerine ve 5 tonluk yeşim kayasına rastlamak olası. Şanghay çiçeği olarak da bilinen manolyayı unutmamak gerek.

Yü bahçeleri önce 1. Afyon Savaşı’nda (1842) daha sonraysa Taiping Başkaldırısı’nda (1850-64) zarar görmüş. Daha sonra aslına uygun olarak yeniden yapılmış.

Bahçeden çıkar çıkmaz kendinizi kalabalık selinin içinde buluyorsunuz. Birkaç dakika önceki dinginlik yerini karmaşaya bırakıveriyor.

Yü bahçesinde yeşim kayası

Çin’de ipek üretimi

Şanghay’da ipek üreten bir imalathaneye de uğradık.

İpek üretimi Çin’in en eski becerilerinden birisi. Dünyaya buradan yayıldığı biliniyor. En eski ticaret yollarından yollarından birine İpek Yolu’na adını vermiş.

Çin’de ipekböcekçiliğinin geçmişi MÖ 2600-3000 yıllarına tarihleniyor. Günümüzde de önemli bir sektör olmayı sürdürüyor.

Tıpkı barut, pusula, kağıt ve baskı aygıtı gibi ipekböcekçiliği de Çin’in insanlığa armağanlarından birisi olarak kabul edilir.

Tarihe Roma-Yunan merkezli yaklaşan batının Hint ve Çin uygarlıklarını göz önüne almak şöyle dursun Mezopotamya ve Mısır’a bile uzak durduğu bilinmez değildir.

İpekli ürünler Bizans’a da ulaşmıştır o günün koşullarında. İpek ürünlerine sahip olmak Bizans’ta statü göstergesi bile sayılmıştır. Batı’nın odaklandığı uygarlıklardan birisi olan (Doğu) Roma’da ipeğin ağaçtan toplandığı düşüncesinin yaygın olduğunu eklersek durumu daha anlaşılır kılmış oluruz.

Çin’de sır olarak saklanan ipekböcekçiliğinin Anadolu’ya Bizanslı rahiplerce gizlice taşındığı kabul görmektedir.

Çin’de akrobasi izlemek

Şanghay’daki bir akşamımızı ERA Tiyatrosu’ndaki akrobasi gösterisine ayırdık. Bir saatlik izlencenin hemen her anı etkileyici olmakla birlikte çapı 8-10 metreden çok olmayan metal küre içine sığan 8 motosikletlinin sergilediği gösteri büyüleyiciydi.

Zhujiajiao

Şanghay’dan batıya otobüsle 30 km ilerleyerek Zhujiajio köyüne varıyoruz. Adının köy olduğuna bakmayın. 100.000’e yakın insan yaşıyor. Ne de olsa burası Çin.

Zhujiajiao “Zhu aile bahçesi” anlamına geliyormuş.

İlk anda bir şeye benzetemeyeceğiniz köye doğru otobüsten indikten sonra 10 dakika yürüdüğünüzde etkileyici görüntüyle başbaşa kalıyorsunuz. İyi ki geldim demekten alamıyorsunuz kendinizi.

Bin yediyüz yıllık geçmişi olan köyde Ming ve King hanedanları döneminden kalma yapılar oldukça iyi korunmuş. 

Venedik’e benzetenler olsa da bence böyle bir benzetmeye gerek yok. Benzersiz 36 köprüsü içinde en göze çarpanı 5 kemerli Fangsheng köprüsüdür. Uzunluğu 72 metre. İlk yapılış tarihi 1571. 

Köprülerden karşı kıyıya geçip farklı görüş açıları yakalamak olası. Arka sokaklara sapıp Çin’e ilişkin farklı görüntüler edinmek de.

Fangsheng köprüsü

Yuanjin Budist tapınağı

Şanghay’daki 2 güne bu kadarı sığdı.