cumhuriyetciyorum

Yazının başlığındaki Filistin’i çizip yerine bölgedeki her hangi bir ülkeyi yazabilirsiniz. Güncel gerekçeyle Filistin yazdım.

“HAMAS, çok başarılı ve can yakıcı bir saldırıyla İsrail’e kafa tuttu.” Çarpıcı etki yarattığı kuşkusuz. Onyıllardan bu yana ilk kez İsrail’in bir saldırıdaki yitimleri dört basamaklı sayılarla anıldı.

HAMAS ve Filistin bakımından gurur verici görülen bu saldırı karşısında İsrail ve Batılı gözeticilerinin pek üzülmüş gibi görünmedikleri de açık. Aylardır hazırlık yapan HAMAS’ın böyle bir işe kalkışabileceğini öngöremeyen öyküler olsa olsa gülümsememize yarayabilir.

Lübnanlı Fransız yazar Amin Maaluf’un aile tarihini anlattığı kitabında okumuştum.

Maaluf’un dedesi eğitimcidir. Aydınlanma değerlerini rehber edinen okul açmıştır. Lübnan’daki etkisi tartışılmaz olan EŞİTLİK-ÖZGÜRLÜK-KARDEŞLİK tutkunu Fransızlar Maaluf’un karşıtı olan, çağdaş ilkeleri rehber edinmeyen kişinin okulunu destekleyerek ayakta kalmasını sağlarlar. Bu değerler bize özgüdür. Sizlere özgü değil demişlerdir böylelikle.

Haksız sayılmazlar. Bu değerleri rehber edinen ve özümseyen halkları hiç kimse tutamaz.

Onlara kendileri gibi olan değil tersine çağdaş değerlerden uzakta, karanlıkta kalan yığınlar gerekir. Böylelikle kolaylıkla güdebilirler varlık içinde varsıllıklar yokluk çekenleri.

HAMAS’ın Filistin Kurtuluş Örgütü karşısında gelişip, serpilmesi, Filistin coğrafyasında sözü geçer bir örgütlenmeye dönüşmesi emperyalistin isteğiydi. Görünüşte İsrail’e karşı duran, savaşım veren HAMAS İsrail’in de onun batılı gözeticilerinin de gizli dostu olmayı sürdürdü. Bu dostluğun gereğiydi HAMAS’ın başarılı Aksa Tufanı saldırısı. Böylesi işe yarar bir eylemin karşılığında birkaç bin İsraillinin ölümüne göz yummak olayın doğasının gereği sayılmalıdır.

Yüz yıl geriye gidelim!

Türkiye Cumhuriyeti’ni kurmuş olan Mustafa Kemal’in her şeyden önce gelen gereksinimi “Yurtta ve dünyada barış”tı. Barış olmadıkça atılacak adımların, sağlanacak aşamaların ve devrime eşdeğer sıçramaların anlamı olamazdı.

Barışı sağlamanın yolu da yurtta sağlananı bölgesel işbirliği aracılığıyla koruma altına almaktı.

Balkan ve Sadabat paktları işte bu düşüncenin ürünleriydi. O yıllarda bu iki paktta yer alan ülkelerin başında bulunanların Mustafa Kemal ayarında olmak bir yana ona yaklaşmaları olanaksızdı. Ne var ki yakın çevredeki yöneticiler bunlardı. Barış gibi ciddi bir konu emperyal ülkelerle konuşulamaz, görüşülemez ve sağlanamazdı. İç cephenin yanı sıra bölgesel cepheyi sağlam tutmak vazgeçilmez önkoşuldu.

Kendimi bildim bileli Filistin-İsrail çatışmalarına tanıklık ettim.

Elbette, ezilenden ve  zorbalığa uğrayandan yana oldum. Bu duruşum, İsrail’deki çoğunluğu sağduyulu halka karşı(t) olmamı da gerektirmedi. Emperyalizm penceresinden bakmak bu ve benzeri çelişkileri aşmamı kolaylaştırdı.

Soğuk Savaş’ın bitişiyle birlikte denetimsiz ve karşıtsız kalan zorbalık bir yandan barış havariliği yaparken diğer yandan da ileri karakol İsrail’i diri ve zinde tutmayı göz ardı etmedi. Zayıflatılmış FKÖ’ye eşlik ettirilen HAMAS öngörüden yoksun çıkışlarıyla emperyalizmin bölgedeki etkinliklerini sürdürmede önemli destekçi oldu. Kendisine bağlanan umutları boşa çıkartmadı.

Bu arada, karşıtsız kalan ve buna bağlı olarak azgınlığı katlanan Batı emperyalizmi son yıllarda küresel ölçekte yaşanan gelişmeler sonucunda meydanın artık boş olmayacağını yaşayarak öğrenir oldu.

Doğunun ve güneyin ayağa kalkması tüm dengeleri değiştirmeye başladı. BRICS ve ŞİÖ girişimleri bölgesel olmaktan çıkarak, küresel bloklaşmanın önünü açtı.

Son zamanlarda Batı emperyalizminin önde gelen güçlerinden Fransa’nın Afrika’dan koulma noktasına gerilediği, ABD’nin de geleneksel etki alanlarındaki alışılmış egemenliğini yitirmeye başladığı görüldü. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri Çin öncülüğünde İran’la barışma adımları atarken, ABD, petrol üretiminin artırılması konusunda Suudi Arabistan’a söz geçiremedi.

Dünya değişirken, din eksenli örgütlenmelerin temelde haklı olsalar da davalarında kazanım sağlayamayacakları bir kez daha anlaşılmışken HAMAS’ın başarılı Aksa Tufanı saldırısının bir Pirus Zaferi’nden öte anlam taşımayacağı gün gibi ortadadır.

Filistin davası bir kez daha emperyalizmin istediği yola sokulmuş oldu son saldırıyla.

İsrail’in başındaki faşizan yönetimin başaramayacak olsa da Gazze’yi insansızlaştırma (başka deyişle Filistinsizleştirme) seçeneğine yönelmesi yeterince korkutucu ve ürkütücüdür.

Haklılık doğru savaşım yöntemleriyle ve doğru birlikteliklerle bütünleştirilmedikçe sonuç almak neredeyse olanaksızdır.

Köktendincilikle kitleleri peşinize takabilirsiniz, binlerce fedai de devşirebilirsiniz. Bunca etkileyici kazanımın utkuyla sonuçlanma olasılığı taşımaması tartışılması gereken can alıcı noktadır.

Emperyalizmi aradan çıkartmadan, etkileyici ve yönlendirici güç olmasına son vermeden sonuç almak zor değil.

Olanaksız…

Şu anda yaşananlar “Filistin nasıl batağa saplanır?” sorusuna yanıt olabilir.

Zafer Toprak’ın beklenmedik ölümü erken olduğu kadar üretken bir akademisyenin kaybı olarak da üzüntü yarattı. Hemen her kitabını edinmişimdir. Çoğunluğu okunmuş, bir bölümü okunma sırasındadır.

Kendisini Kemalist olarak niteleyen, duruşuyla, söylemiyle, eylemiyle de Kemalist olan birisiydi.

Tarih Vakfı’nın onu anmasıyla ilgili toplantıya çevrimiçi izleyici olarak katıldım.

Anmadan çok anı paylaşımının öne çıktığını gördüm. Bu da bir şeydir kuşkusuz. Ancak, Zafer Toprak gibi birisini anmak anı paylaşımına indirgenmemeliydi.

Her iki konuşmacı da Zafer Toprak’ın kişiliğine ve kimliğine değinirken onunla anlaşamadıkları noktaları öne çıkartmayı yeğlediler.

İlginç değiniler ve paylaşımlar oldu..

Örneğin, 1921 anayasası.

Tarihimizin ikinci anayasasının bir Türk-Kürt uzlaşısı olduğundan söz edildi. Buna ilişkin bir görüşe daha önce rastlamamıştım. Milli Mücadele koşullarında yerele önem veren, vurgu yapan bu anayasaya övgünün etnikçi odaklardan kaynaklandığını bilirdim..

Cumhuriyet kurulup da 1924 anayasası yapılınca bu odakların düş kırıklığı yaşadıkları da bilinmeyen durum değildir. 

Yine anmaya dönersek!

1921 anayasasıyla ete kemiğe bürünen Türk-Kürt uzlaşısının önce Lozan’da sonlandırıldığı ve daha sonraki 1924 anayasasının bu uzlaşıyı dirilmemecesine bitirdiğinden söz edildi. 

Hatta, bir konuşmacı AKP’nin 1921 anayasası övgüsüne değinerek, keşke bu övgü bizim taraftan gelseydi demeye getirdi.

Zafer Toprak anması Atatürk’ün Jan Jacques Rousseu’yu rehber edinmiş olması üzerinden Kemalizm eleştirisine de sahne oldu. 

Türkiye’nin kim bilir kaçıncı kez yeni anayasa kıskacına alınmakta olduğu bugünlerde, bu kıskacı oluşturanların her fırsatta 1921 anayasasını rehber alma heveslerini gizlemediği ortamda Zafer Toprak’ı anarken 1921 anayasasının güzellenmesi ironik olmanın ötesinde bir tablo yarattı.

Bu eleştirileri izledikçe Zafer Toprak hoca çok iyi birisiydi, bir de Kemalist olmasaydı anlamına gelen bir izlenim edinmekten alamadım kendimi. Benzer yaklaşımın Attila İlhan için de sıkça dile getirildiğini anımsadım.

Anma da olsa farklı görüşler dile getirilebilir. Bunda sorun yok.

Ancak, Kemalist olduğunu açıkça dile getiren bir akademisyen anılırken konuşmacılardan birisinin olsun Kemalist kimliklilerden seçilmesi gerekmez miydi sorusunu sıkça aklıma getirdim etkinlik boyunca. 

“Cumhuriyet’in Kilit Taşı : Harf Devrimi” makalesiyle de tanınan Zafer Toprak’ı anarken konuşmacıların dil yaramızı yansıtan sözlerine değinmemek olmazdı.

“Selebre etmek” ve “lokasyon” sözcüklerini kullanmakta sakınca görmeyen konuşmacılarla Zafer Toprak anması ilginç oldu. 

Sanırım Zafer Toprak bahaneydi. Cumhuriyete saldırmak şahane olduğuna göre…

Elbette, herkesin bir başkasını, bir başka kurumu eleştirme, yerme hakkı vardır.

Ama, Zafer Toprak’ı anarken Kemalizm’i hedefe koymak, dil devrimini hiçe sayarcasına konuşmak anıya saygısızlık değilse nedir?

Ölüler rahat bırakılmalı!

Not : Yazıya konu olan eleştiri kişilerle değil olayla ilgili olduğu için konuşmacıların adını anmadım. İlgilenenler için etkinlikteki iki konuşmacının Prof Dr Fuat Keyman ve Prof Dr Mehmet Ö. Alkan olduğunu belirtmek isterim.

Bir buçuk yıl önce olağanüstü kışkırtma ve özendirmeyle başlatılan Ukrayna savaşının başındaki Rus askersel başarısızlığı emperyalist hevesi diri tutmada önemli rol oynadı. ABD buyruğu altına girdiği izlenimi veren Avrupa kişiliğini askıda bıraktığı cekete indirgedi.

Emperyalizmin başlangıçtaki amacı Ukrayna’nın Rusya’yı yenmesinden çok yormasıydı. Gelinen noktada yoranların yorulduğu görüldü.

Bir saptama yapmak gerekirse, bu yorgunlukta haksız olmanın payının göz ardı edilmemesi gerektiğidir.

Bu haksızlığı yapanların kendi milletlerinin haklarından kesinti yapmaları bir şekilde sürdürülemezlik sürecine girileceğini ortaya koymuştu.

• ABD senatosu önümüzdeki dönemde Ukrayna’ya desteği askıya aldı.
• Slovakya’da seçimleri Rusya’ya sıcak bakan önder kazandı.
• Başından bu yana ateşli Ukraynacı görünen Polonya bile tahıl ticareti üzerinden aykırı bir tutum aldı.

Sonuçta her ülkede siyaset yapılıyor. İktidardaysa orada kalmak isteyen, değilse iktidar olmayı amaçlayan siyaset kurumu gerçeği orta yerde duruyor.

Parasal etkiler ve savaştan zarar görmeye başlayan milletler duruma el koymaya başladı denebilir.

Bir kaynakta tarihsel nedenlerle Ukrayna’yla toprak bağlamında sorunu olan ülkeler arasında Romanya ve Macaristan’ın adlarına bile rastlamıştım.

ABD ve AB çevresinde kenetlenen ülkeler kalabalığının günü geldiğinde Ukraynacı olmak yerine Ukrayna paylaşımcısı olabilecekleri akıldan çıkartılmamalı.

Haksız savaşın sürmesi için canla başla çalışanlar ve bu savaş için gereken parasal kaynağı kendi milletlerinin sırtından sağlayanlar er ya da geç yorulacaktı.

Her ne kadar durum yorgunlukla açıklansa da gerçekte kendisini gösteren olgu savaşa destek kamuoyunun hızla çöküşe doğru gidişidir.

Burada akla getirmekten kaçınamayacağımız önemli bir başka soru(n) şudur!

1962 yılında yaşanan Küba füze krizini anımsayalım. O tarihte bu dünyaya gözlerimi açmış olsam da bire bir yaşamadım o günleri. Okuduklarım, izlediklerim elbette az değil.

Bugünkü krizi ise başından bu yana (bilinçle) yaşıyorum.

Küba füze krizinde ABD’nin savı Küba-Washington DC yakınlığıydı. Bu füzelerin ABD başkentini ya da ABD topraklarını vurabilme olasılığıydı.

Ukrayna’nın NATO üyeliği hevesine dayanan bugünkü krizin de 1962’dekine benzer bir olasılık içerdiği unutulmamalı.

Küba-Washington DC arası 1.933 km iken Kiev-Moskova arası 869 km’dir.

Çok da gündeme getirilmeyen bu ayrıntıyı anımsamakta yarar var.

Dört yıl kadar önce Ukrayna’da o tarihte gidilebilen yerleri kapsayan bir tura katılmıştım. Ülkenin ve ortamın güzelliğiyle insan niteliğinin yüksekliği belleğime işlenmişti. Savaşın başından bu yana bu güzel ülkenin ve çoğunluğu iyi olan insanlarının gördüğü zarar üzüntümü artıran önemli etken oldu.

Savaş çığırtkanlarının ve özendiricilerinin yorulmaya başlaması sonuçta olumlu bir gelişme. Emperyalizmin amacına erişmede sekteye uğrayacağının belirtisi olarak da algılanmalı.

Kesin olan bir şey varsa Ukrayna’nın eski Ukrayna olmayacağıdır. Geriye, emperyal erekler uğruna parçalanmış ve küçülmüş bir Ukrayna kalacak gibi görünmektedir.

Daha da kötüsü Ukrayna yanlısı gibi görünenlerin de paylaşım masasına oturmayı dört gözle bekliyor olma olasılıklarıdır.

Hiç olmazsa bu kez emperyalizmin karanlık yüzünün görülmüş olmasını diliyorum!

Ata’ya saygısızlık yapan, yaptığını da görselleştirip paylaşan 17 yaşındaki genç tutuklanmış. Yaptığı yanına kazanç kalmasın diyenler çıkabilir. Bu ve benzeri gelişmelerde “nedensellik” ilişkisi gibi zorlu bir işe soyunmak yerine “oh olsun” demek de bir seçenektir.

Kolaycılığın alıcısı boldur.

Bu gelişmeye şaşıracaklar da çıkacaktır.

Öyle ya!

İktidarda siyasi İslam varken, yaman çelişki değil midir Ata’ya saygısızlığın yaptırımla karşılaşması.

Her gün her fırsatta Ata’ya, en büyük yapıtına ve onu anımsatan her şeye acımasızca, insafsızca ve ahlâksızca saldıranların on yedi yaşında bir gencin tutuklanmasından yola çıkarak “görüyorsunuz, biz de Atatürk’e sagısızlık karşılıksız kalmıyor”  demelerine şaşırılmaz.

Yere düşüp de avucunda bir avuç toprakla ayağa kalkmayı hüner edinmişlerin akla gelebilecek her yolu, yöntemi kullanmaları beklenen davranıştır.

Ata’ya saygısızlık kırmızı çizgimiz olsa da, sağduyulu olmamıza, nedensellik ilişkisi kurmamıza engel olmamalı.

Öfkemizi doyurmak için “iyi olmuş” demek yerine biraz çözümleme.

Küresel ölçekli bir iklim krizinden söz edildiği gibi ulusal ölçekli bir sosyoekonomik ve siyasal iklim krizi yaşadığımız su götürmez gerçektir.

On yedi yaşındaki bir gencin milletini kurtaran, ülke kuran ve bununla yetinmeyip milletinin çağdaş ve başı dik bir yaşam sürmesini sağlayan yüce kişiliğe saygısızlığı kabul edilebilir olmasa da anlaşılmayı gerektirir.

Kimilerine göre 10 Kasım 1938’de başlayan karşıdevrim kesintisiz sürmüştür.

Bence karşıdevrimin ilk köşe taşı 16 Haziran 1950’de dikilmiştir. Çok partili yaşama adım atıldığı savlanan, demokrasinin ülkemize geldiği gün olarak da belletilen 14 Mayıs 1950’den 32 gün sonra “Arapçalaştırılan ezan” yazılıdır bu köşe taşının üzerinde.

O günden bu yana irili ufaklı, önemli önemsiz sayısız karşıdevrim eylemi yaşama geçirildi. Hemen tümünün arkasındaki ana güç olarak millete gönderme yapıldı.

Cumhurbaşkanı’nın başbakanlığı sırasındaki şu sözleri yabana atılamaz!

“Millet isterse lâiklik, maiklik kalmaz!”

On yedi yaşındaki kurbana ödetilen diyetle Ata’ya saygı diriltilemez. Böyle beklentisi olanlar da, bu gencin başına gelenlere odaklanarak önemli ayrıntıları atlayanlar da bu olumsuzlukta pay ve sorumluluk sahibi olacaktır.

Hiç unutmuyorum!

Zamanın başbakanının geçtiği sırada evinin balkonundan ayakkabı kutusu gösteren bir kadın bile yargıç karşısına çıkartılmıştı Türkiye’de. Kısa süreli de olsa tutuklandığını anımsıyorum.

Henüz erişkin olmamış, başka deyişle büyümesini, fiziksel ve psikolojik gelişmesini tamamlamamış on yedi yaşındaki gencin tutuklanması hiç olmazsa düşünmemizi sağlamalıdır.

Bir de şunlar sorulmalı!

Bu genç nasıl bir ortamda dünyaya geldi?

Bu genç nasıl bir tarlada boy verdi?

Bu genç/çocuk hangi psikolojik dürtülerle böylesi bir saygısızlığın gözü pek öznesine dönüşebildi.

Aile, çevre ve elbette bireyleri şekillendirmekle ödevli devlet!

Her birisi sorgulanmaya değer sorumluluğa sahiptir.

Çok önemli ve vicdana sığmaz saygısızlığın sorumluluğunu tüm etkenleri göz ardı ederek 17 yaşında bir çocuğa yüklemek akla ve yaşamın olağan akışına uygun olamaz.

On yedi yaşındaki gençten önce sorgulanması gerekenleri bir yana bırakıp onu tutuklayan dizgenin olayı “nedensellik” bağlamında irdelmeye niyetli olmadığı anlaşılıyor.

On yedi yaşındaki kurban, Ata’ya ve yapıtına saldırıları görmezden gelen ve çoğu zaman özendirenler için kolay ve bir o kadar kullanışlı bir av olmuştur.

Bu yaştaki insanlar Ata’ya saygısızlık yapabilirler, Cumhurbaşkanı’na eleştiri sınırlarını zorlayan sözler de yöneltebilirler. Bunlara pek çok şey yapılabilir.

Yapılmayacak tek şey tutuklamadır.

Bir milleti ortaklaştıran değerler her geçen gün büyüklerce, hem de bilinçli şekilde aşındırılırsa çocukların ve gençlerin bu olumsuzluktan etkilenmemeleri düşünülebilir mi?

Sayamayacağımız kadar çok büyüğün yaptığına sırt çevirip günah keçisi seçilen gence mi ödetilecek tüm diyet?

Olmaz denen çok şeyin olduğu yerdeki bu örnek olmaz sanılanlara eklenen bir başkası olarak aldı tarihteki yerini.