cumhuriyetciyorum

Diyanetin, “Bir gün herkes ölümü tadacak” sözünü her yerde paylaşmasına öykünerek “Her Türk vatandaşı günün birinde savcıya ifade verecek” diyesim geliyor.

Celâl Şengör hoca için o gün gelmiş olmalı ki, adı hiç de gerekli olmayan yönetimsever savcımız fırsatı kaçırmamış. Musa ve İbrahim peygamberlerle ilgili sözleri gerekçesiyle hocayı huzuruna çağırmış.

Öncelikle vurgulamakta yarar görürüm.

Ne dinle ne de dinin öğeleri olan peygamberlerle ve diğer kutsallarla ilgili söz söylemekten ve yazmaktan kaçınırım.

Tümüyle kişisel seçimimdir.

Diğer yandan, bu tutumum ve duruşum konuyla ilgili görüş belirtenleri boy hedefi yapmamı da gerektirmez. O da bir seçimdir.

Üstelik, dinsellikle ilgili sözler söyleyen, görüş belirten kişinin adı Celâl Şengör’se durum değişir. Ülkemizin yetiştirdiği son derece önemli bilim insanlarından birkaç tane say deseler onun adını anmazlık edemem.

Biraz daha ileri giderek, yaşayan en önemli ve değerli bilim insanlarımızdan birisi olduğunu da çekinmeksizin söyleyebilirim.

Ona yönelen ölçüsüz ve kaba yaklaşımların onun kadar Türkiye’ye zarar vereceğinden de kuşku duymam.

Celâl Şengör’ü boy hedefi yapan önemli gerekçelerden birisi Cumhuriyetçi ve Atatürkçü duruşudur dersek yanılmış olmayız.

Osmanlıcılık tutukusuyla yanıp tutuşan, ilericiliği teknoloji kullanımının ötesine geçemeyecek iktidarımızın Cumhuriyetçi ve Atatürkçü duruşa uzak olduğunu, bununla da yetinmeyip bu duruşa saldırgan bir yaklaşım içinde olduğunu sayısız örnekle kanıtlamak olasıdır.

Yazının bundan sonrasında değinilecek tarihsel gerçekler de “yeni kuşak” savcılarımızın ilgisini çekebilir. Hatta, soruşturma ve kovuşturma konusu olmaya bile değer görülebilir.

Yirmi birinci yüzyılda bir kez daha Galile yargılaması sahnelemek istiyorlarsa fırsatı kaçırmasınlar derim.

Şimdi, biraz geriye XVIII. yüzyılın son çeyreğine gidelim.

İnsanlık Fransız Devrimi’ne geri saymakta. Rönesans’ın siyasi ortama yansıması kaçınılmaz. Hükümdarlıklar sallantıda.

Osmanlı tahtında III. Mustafa oturmakta.

Gelişmelere sırtını dönen Osmanlı, şanlı geçmişinin düşleriyle yaşamayı sürdürmekte kararlı. Aklını kullanmayı zorlu bir iş saydığı için mucize peşinde koşma kolaycılığından bir türlü kurtulamıyor.

Tahtta oturan III. Mustafa 1768’de Rus elçisini huzuruna çağırıyor. Rusya’nın Polonya’dan çekilmesini, oradaki mezhepsel çelişmelere karışmaktan vazgeçmesini istiyor. Bir elçinin böylesi önemli bir konuda tek başına karar vermesi olanaksızdır. Bu önemli gerçeği göz ardı eden III. Mustafa elçiyi Yedikule zindanlarına gönderiyor.

Divan üyelerinin hiç birisinin desteklememesine karşın padişah Ruslara savaş açıyor.

Kime güvenerek mi?

Müneccimbaşına!

Oysa, Osmanlı ordusu böyle bir savaşa hazır değildir.

1774’te imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması yenilgiyle sonuçlanan bu savaşın ürünüdür. O tarihten başlayarak Rusya, dinsel ve mezhepsel gerekçelerle Osmanlı’nın içişlerine karışma hakkına kavuşmuştur.

Böyle acıklı bir sonuçtan ders çıkartılması umulur.

Ne gezer.

Unutmadan ekleyelim.

1770’te Rus donanması Osmanlı donanmasını Çeşme’de yakarak yok etmiştir. Bu da Osmanlı akılsızlığının ürünü olarak geçmiştir tarihe. Rus donanmasının Çeşme açıklarına geleceğini öngöremeyen Osmanlı cehaleti donanmasını yitirerek ödemiştir bedelini.

III. Mustafa bu yenilgilerin ardından orduyu ve daha da önemlisi yönetim kafasını yenilemek yerine Berlin’e elçi göndererek Prusya kralı II. Frederik’ten kendisine 3 müneccim göndermesini isteyecektir.

İstanbul’daki Fransız elçisi de padişahın Avrupa devletlerinin başarısının ardında yatan nedenin münneccimlikte olduğuna içtenlikle inandığını belirtiyor.

Prusya kralı II. Frederik müneccim isteğine verdiği karşılıkta başarısının altında yatan etkenleri bildirmiş.

• İyi bir ordu
• Barış zamanında da eğitimli olan, savaşa her an hazır bir ordu
• Dolu bir devlet kasası

Bu gerekliliklerin farkına sonraki padişah III. Selim varmış.

Orduyu çağdaşlaştırma hedefinin olmazsa olmaz gerekliliği olan Yeniçeriliğe son verme düşüncesi saltanatının ve yaşamının sonunu getirmiş.

İzleyen Tanzimat döneminde pek çok yenileşme ve çağdaşlaşma adımları atılsa da öze değil biçime yönelik olarak kalmış bu çabalar.

Bir işe yaradıysa, çağdaş eğitim kurumlarından yetişen kadroların aydınlanmacı ve ilerici tutumlarının Osmalı yıkılsa da yerine kurulacak olan Türkiye Cumhuriyeti’ne ve onun mayası olan Milli Mücadele’ye yadsınmaz katkı sağlamış olmasıdır.

Avrupa, aklını kullanarak gelişirken Osmanlı müneccim arayışıyla çıkış yolu aramıştır.

Ders alınmadığı için tarih yinelemektedir.

Celâl Şengör’ün ifadeye çağırılmış olması bir karanlık dönemin tam da ortasında olduğumuzun canlı kanıtıdır.

İçinde bulunduğumuz yıllarda, kıvancın ve övüncün yerini utancın alması biraz da bu ve benzeri gelişmelerdendir.

Yazıyı bir eklemeyle sonlandıralım.

Müneccimlik, hadımlıkla birlikte tarihe karışmıştır, Cumhuriyet kurulduktan sonra…

Büyük Taarruz öncesi hazırlıklar sürerken ordu sürekli birşeyler istemektedir. Maliye Bakanı Hasan Fehmi (Ataç) Bey’in ordunun 10 otomobil isteğine verdiği yanıt :

“İstediğiniz otomobiller İzmir’de sizi bekliyor. Hem de bedelsiz. Gidin alın!”

Yokluk ve yoksunluk o denli üst düzeydedir ki Hasan Fehmi Bey’in ordunun gereksinimleri için istenen 1.5 milyonu nasıl sağladığını anımsayalım :

“Ankara’daki Osmanlı Bankası yetkilisine Anadolu’da 16 şubeniz var. Ya bu parayı tutanak karşılığı bana verirsin. Ya da, şubelerdeki tüm parasal varlığa el koyarım!”

Bir buçuk milyon elde edilmiştir.

Büyük Taarruz’la birlikte erişilen utku bize ne kazandırdı?

Faik Sabri Duran anlatsın.

Bu adla çoğumuz tanışık olmalıyız.

Ünlü coğrafyacılarımızdandır.

Hazırladığı atlaslardan çok şey öğrenmişizdir.

Aynı zamanda öğretmendir.

Bir gün sınıfta öğrencilerinden atlaslarını açmalarını ve Afrika, Asya ülkelerine göz atmalarını ister.

Her ülkenin adının hemen altında/yanında ayraç içinde bir başka ülkenin (efendi ülke olarak da okunabilir) adı yazılıdır.

Efendisi olmayan tek ülke Türkiye Cumhuriyeti’dir. Emekle, kanla, canla kendi efendisi olmuştur.

İşte Büyük Taarruz’un en önemli kazanımı budur.

Bundan daha değerli, daha paha biçilmez bir kazanım olabilir mi?

O sınıfta Faik Sabri Duran’ın dersini izleyenlerden birisi son derece tanıdık bir addır.

İzleyen yıllarda ülkemizin önemli şairlerinden, yazarlarından ve düşünürlerinden birisi olacaktır.

Mareşal Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü ve yaptıklarını en iyi çözümleyenlerden birisi olarak iz bırakacaktır.

Büyük Taarruz’la utkuya erişen başarıyı kısa ve öz şöyle tanımlayacaktır :

PAROLA VATAN, İŞARETİ NAMUS!

Attilâ İlhan’a saygıyla…

30 Ağustos Zafer Bayramı’mızı borçlu olduğumuz Dumlupınar Meydan Savaşı’nın yaşandığı yerdeki şehitliği bundan 6 yıl kadar önce ayrıntılı olrak gezmiştim.

Herkesin buraya yolunu düşürmesini ve orada kazanılan başarıyı doya doya kutlamasını dilerim.

30 Ağustos Kutlu Olsun!

O zaferin kazanılmasındaki eşsiz katkıları için Mareşal Gazi Mustafa Kemal’in, silah arkadaşlarının, tüm şehitlerimizin ve gazilerimizin yüce anısı önünde saygıyla eğilerek….

Dumlupınar Şehitliği görselleri için :

https://drive.google.com/drive/folders/12ny8pR74dXZHFnubooBi59ouQylg20g-

Ne bayramın önü ne de sonuydu dün. Karayolları kan gölüydü. Çoğu konuda anlaşamayan basın bu konuda oybirliği yapmış gibiydi. Kaza tanımlaması ortak paydada buluşturmuştu pek çok yayın organını.

Sıradan görünse de yaşamsal bir hatadır karayollarında yaşananlara kaza nitelemesi yapmak.

Aynı ülkenin insanı dolmuşun, taksinin ya da kişisel otosunun direksiyonu başına geçince başka metro, tramvay, tren, uçak ya da deniz taşıtı kullanınca başka davranıyorsa eğer orada kültüre bir sorun var demektir.

En küçük aksaklığın varlığında bir uçağı yerinden milim kıpırdatmayan, geminin kaptan köşkünde her kurala en ince ayrıntısına dek uyan, metroda ne gerekiyorsa onu yapan sürücü karayolunda bu kezlik böyle olsun, idare et abicim bişi olmaz anlayışı içindeyse yaşananları kaza olarak nitelemek en azından kendimize saygısızlık anlamına gelir.

Türkiye’nin çok partili yaşamla birlikte adım attığı borçla yaşam, tüketime dayanan büyüme ve son 40 yılda yerleşikleşen dışa bağımlılığın doğal sonucudur karayollarında yaşanan kaza görünümlü cinayetler.

Dokuz bin kilometre deniz kıyısı bulunan Türkiye’de deniz yollarının yük ve insan taşımacılığndaki hiçe yakın payı da çok şey anlatmalıdır anlamak isteyene.

Geçilmeyen yollara, köprülere, tünellere kamunun parasını ödeyerek çağcıl Deli Dumrul öyküleri üreten sistemin ağır bir karayolu baskısı altında olduğu yadsınmaz gerçektir.

Lastik üreticisinden, demir çelik sanayisine, yedek parçadan akaryakıta uzanan geniş yelpazesiyle ortama tam anlamıyla egemen olmuş karayolucu lobi aklınıza gelebilecek tüm düzenekleri tutsak etmiştir kendisine.

Tam da bu yüzden aracını koyacak yeri olmayan ama hanesine ikinci, üçüncü aracı almak isteyene “park yerin var mı?” sorusunu sormak söz konusu değildir Türkiye’de.

Ekonomik büyümenin de lokomotiflerinden birisidir karayolu taşıtı merkezli parasal hareketler.

Özellikle büyük kentlerin geniş, ferah caddeleri gereğinde 2-3 sıra park yeri oluverir otomobil sahipleri için. Hem de ücretsiz.

O da yetmez. Gece yarısından sonra kentlerin uçak pistine eşdeğer caddeleri iki ve dört tekerlekli görgüsüzlük aygıtlarına yarış pisti hizmeti verir. Verir vermesine de o saatte onları denetlemekle ödevliler de pek çok kişi gibi derin uykuya dalmakta sakınca görmez.

Bir kez daha vurgulamakta yarar var.

Karayollarımızda dün yoğunlukla yaşanan, farkına varılan ama hemen her gün kendisini gösteren kanlı eylemler kaza değil cinayettir.

Durum böyleyken Türkiye’nin “yerli ve milli” görünümlü otomobil üretme sevdasına ne demeli?

Herşeyden önce düzenbazlıktır yapılan. Üretilecek olanın yerli ve milli nitelikte olmadığını sağır sultan bile duydu. Muktedirin duvara çarpa çarpa sersemlediği, başarı açlığı çektiği ortamda Pirus zaferine eşdeğer bir gelişme olacaktır yerli ve milli otomobil.

Bu anlamsız ve gereksiz ürün diyelim ki fabrikadan çıktı!

Kime satılacak?

Başlangıç hevesiyle sağlanabilecek satış başarısı sürdürülebilecek mi?

Son derece anlamsız ve gereksiz sorular sorduğumu fark edip burada kesiyorum.

Karayollarında yaşanan karmaşa ve ona eklenen kanlı sonuçlar kuraltanımazlığın ve sınır bilmezliğin ürünüdür.

Hiç kusura bakmasınlar! Ama, bu yaşanan cinayetlerin baş sorumlusu ülkeyi yönetenlerdir. Denetlemekle, sınırlamakla, caydırmakla ödevli yönetenler her evin önünde otomobil varlığıyla övünç duyacak denli kendilerinden geçmişlerdir. (Laf aramızda bu bilgi de yanlıştır. Ülkemiz insanlarının en az  % 35’inin otomobil alma isteği bir yana otomobil sahibi olma olanağı yoktur).

Muhalefet geri kalamazdı elbette böyle bir durumda.

Hele bir iktidar olalım ÖTV’yi sıfırlayacağız türünden sayıklamalarla katıldılar koroya.

Son 20 yılda 3’e katlanan motorlu taşıt sayısı kesmemiş olmalı ki iki taraf da otomobillenme yarışını sürdürmeye kararlı görünüyor.

Kolombiya’nın çiçeği burnunda başkanı Gustavo Petro’nun şu sözlerini bizim siyasetçilerimiz işitmemişe benziyor.

“Uygarlık, yoksullar otomobil sahibi olduğunda değil, varlıklılar otomobil sahibi olmaktan vazgeçtiğinde gerçekleşecektir.”

Kitleyi değil bireyleri taşımayı amaç edinen karayolu tercihiyle ve onun ürünü yoz kültürle hesaplaşmadıkça dünkü türden haberlerin ve bu haberlere iliştirilen “kaza” nitelemelerinin sonu gelmeyecektir.

Bu kısırdöngünün sonlandırılması ise toplumcu ve akılcı yönetimlerin işbaşına getirilmesine bağlıdır.

Böyle bir ütopyaya ne kadar yakınız diye soranlara umutlu olduğumuzu söyleyecek durumda değiliz.

Ne yazık ki…

Su, canlılığın havadan sonraki temel gerekliliği. Besinsiz günlerce sağ kalabilirsiniz. Ama, ya susuz?

Birkaç gün dayanabilirseniz ne iyi.

Bolu’dan gelen musluk suyuna bağlı bir ölüm, onlarca hastanelik olgu içeren haber hak ettiği ilgiyi gördü mü?

https://www.veryansintv.com/boludan-kotu-haber-sebeke-suyu-oldurdu/

Ne yazık ki hayır.

Hiç kuşku duymuyorum ki, bu haberi okuyan sayısız kişi “onlar da musluk suyu içmeseydi” demiştir.

Yaklaşık yarım yüzyıl önceye, çocukluk yıllarıma döndüğümde musluktan akan suyu içtiğimizi anımsıyorum. Bu sözünü ettiğim durum Anadolu bozkırındaki ilçelerde yaşanmıştı.

Bugüne geldiğimizde içme suyunun şişelenip satıldığı, önde gelen ticari ürüne dönüştüğünü görüyoruz. Bolu’da yaşanan olumsuz gelişmenin bu doğrultudaki çılgınlığı güçlendireceği kuşkusuz.

Enflasyonun azgınlaştığı günümüzde 15 litrelik cam damacana içme suyunun 45 TL’ye satıldığı duymunu alır olduk.

Çok daha kötüsü. Bu durumun olağan karşılanmasıdır. Özellikle büyük kentlerimizde içme suyunun satın alınması ve böylelikle aile bütçesinde kendisine sürekli yer bulması söz konusudur.

Yerel ve genel yönetimlerin akla gelebilecek pek çok başlıkta sorgulandığı, eleştirildiği ve daha iyi arayışının bir şekilde sürdürüldüğü günümüz Türkiyesi’nde musluktan içilebilir su akıtılması isteğinin seslendirildiğini neredeyse işitmiyoruz.

Oysa, herhangi bir ilçemizin ya da kentimizin musluklarından renksiz, kokusuz ve tatsız özellikte içilebilir su akıtmak olanaksız mıdır? Bu soruyu ülkemizin su varsılı olmadığını göz önünde tutarak soruyorum. Su yoksulu da olmadığımızı unutmadan.

Dolayısı ile, sorunu suyun varlığı ya da yokluğundan çok içilebilir suyu musluklardan akıtma niyetinin ya da çabasının yokluğu bağlamında ele almak çok daha doğru olacaktır.

Sayısız kara deliğe milyarlarca liralık kaynağı akıtabilen yerel ve genel yönetimlerin aklına bu önemli konu neden gelmez? Elbette, çağdaş belediyecilik ve yönetim anlayışının yokluğu önde gelen sorundur. Ancak, iğneyi kendimize batırmamız gerekirse bu doğrultuda bir istek yokluğunun da altı çizilmelidir.

Siz hiç bir belediye başkanı adayının musluktan içilebilir su akıtacağız, suyu kentimizde ticari bir ürün olmaktan çıkartacağız diye söz verdiğini ya da bırakın söz vermeyi sözünü ettiğini işittiniz mi?

Yaşamın 3 temel gerekliliğinden biri olan suyu temel insanlık hakkı olarak kavramamış bir toplumun varlığında içme suyu tüccarlarının işi de kolaylaşmış oluyor.

Ülkenin birliği, dirliği ve varlığıyla ilgili ne kadar değer varsa insan hakları kılıfıyla hedefe koyan sözde insan hakları savunucularından su hakkı bağlamında en küçük çaba ve farkında kılma girişimine de tanık olmadınız hiç kuşkusuz.

İçme suyu bağlamında ülkemizde yaşananlar bir türlü iyileşmeyen yara gibidir. Ne toplumun ne de yönetenlerin bu kanayan yarayı iyileştirmek gibi bir isteği ve tasarımı yoktur. Daha da kötüsü bu süreğen sorunun kanıksanmış olmasıdır.

Dünyanın aralarında gelişmişlerin de bulunduğu pek çok ülkesinde ambalajlı su satışının varlığı bir gerçektir. Ama, özellikle gelişmiş ülkelerde evlere damacanayla su servisinin söz konusu olmak bir yana akla bile getirilmediği de bir o kadar kesindir.

Finlandiya’dan örnekle sürdürelim.

Finlandiya’nın hemen her kentinde musluklardan içilebilir su akmaktadır. Öyle ki, akan suyun niteliği bizdeki kaynak sularını aratmayacak düzeydedir. Marketlerde cam ya da pet şişelerde suya rastlansa da anlık kullanım içindir bunlar. Buna karşılık, evlere bizdeki gibi su satıcılarının içme suyu servisi yapması gibi bir durum olmadığı gibi, bu yapılanın anlatılması ya da kafada canlandırılması bile olanaksızdır.

Genel yönetimin, betonlaşma günahının vicdanlarda açtığı yarayı “millet bahçesi” kavramı aracılığıyla yıkama girişimlerinin belediyelerde park-bahçe etkinlikleriyle karşılık bulduğunu görüyoruz.

Çoğu kentimizde ya da ilçemizde musluktan akan suyun (şebekeyle ilgili düzeltmeler yapma koşuluyla) içilebilir olduğundan adım gibi eminim. Ancak, bunların da öncesinde yerel yönetimlerin musluktan içilebilir su akıtma gibi bir amaçlarının ve niyetlerinin olması gerekir.

Sokak hayvanları konusunda olduğu gibi bu konuda da bir kolaycılığa sapış söz konusudur. Her geçen gün azmanlaşan içme suyu ticareti mi gözünü korkutmaktadır yönetenlerin diye sormadan da edemiyorum.

Yaşamın 3 temel gerekliliğinden birisi olan (sağlıklı) suya erişimle ilgili en küçük plan, tasarım ya da kurgunun yokluğu şaşırtıcı bile olamıyor. Ambalajlı su tüccarlığı her geçen gün büyüyen bir sektöre dönüşüyor.

Üstelik bu sektörün sağlıklılığıyla ilgili kuşkular da her geçen gün büyürken…

Finlandiya’da musluk suyu içilmesiyle ilgili aylar önceki yazıya erişmek için :

https://cumhuriyetciyorum.wordpress.com/2022/01/01/musluk-suyu-icin/