cumhuriyetciyorum

Boston, bugüne dek görme fırsatı bulduğumuz Amerikan kentleri arasında ayrıcalıklı bir yer edindi kendisine.

Son iki yüzyılda kendi topraklarında savaş yaşamamış ama mantar tabancası patlasa ödü kopan Amerika Birleşik Devletleri dünyada yayılmadık yer bırakmazken bu etki katsayısı yüksek ülkenin kudret kaynaklarını belirlemek bakımından da ipuçları verdi Boston gezimizin gözlemleri.

Boston yaşlı anakara Avrupa’dan gelen yerleşimcilerin ayak bastığı ilk yeni dünya kentlerinden birisi. İngiltere’den gelen Püritanların anayurtlarındaki Boston kentinin adını yeni yurtlarında da yaşatma isteği yeryüzünün bir Boston’a daha sahip olması sonucunu doğurmuş. Boynuz kulağı geçmiş dense yeridir. İngiltere’deki Boston’un varlığının farkına böylelikle varılırken yeni Boston alıp başını gitmiş.

ABD’nin milletleşme serüveninin önemli aşaması olan Amerikan İç Savaşı’nda da Boston’un önemli yeri var. Şimdiki kent merkezi içinde kalmış olan Bunker Tepesi ve yine çok uzakta sayılmayacak Konkord ve Leksington gibi önemli iç savaş alanları Boston’un Amerikan Devrimi içindeki yerini ortaya koyan örneklerden bir kaçıdır.

Boston, diğer Amerikan kentlerinin vazgeçilmezi olan karmaşa ve düzensizliğin tersine temizliği, yeşilliği ve güvenliliğiyle öne çıkıyor. Boston’u ABD’nin kudret kaynağı saymak da olasıdır. Başta Harvard ve MIT olmak üzere çok sayıda Amerikan üniversitesine ev sahipliği yapmaktadır bu kent. Harvard’ı bitirmiş başkanlar düşünüldüğünde başkan yetiştiren okul olarak da gürülebilir bu köklü eğitim kurumu. MIT ise Nobel ödülü kazanmada eline su dökülemeyecek denli uzak ara öndedir.

Harvard’a girişte turnikeler, kimlik denetimleri ya da üst aramaları söz konusu değil. Öğrenci olsun, gezgin olsun isteyen girip dolaşıp, merakını giderebiliyor.

Kısacası Boston bilginin, bilimin ve dolayısı ile de teknolojinin anayurdudur. Burada üretilen bilgi ve bilim kimi zaman akıllı bir telefona kimi zaman da ölüm makinesine eşdeğer silaha dönüştürülmektedir. Siyaset kaynaklı bu tatsızlığı bir yana bırakarak Boston’u ilkler kenti yapan kimi yeniliklere göz atalım.

MIT’ye Nobel koleksiyoncusu sıfatı fazlasıyla yakışır

Dünyanın ilk dikiş makinası Boston’da Elias Howe tarafından 1845’te üretilmiş ve kullanılmıştır. Bugün için sıradan gelebilecek bu buluş o zamanın görkemli yeniliklerindendir.

Elias Howe ve buluşu

Cerrahide çağ açan eter anestezisiyle ağrının, acının tarihe karışmasında ilk önemli adım da Boston’da atılmıştır.

Public Park girişindeki Eter Anıtı

Yine, ABD’nin ilk halk kütüphanesi (1848) ve botanik bahçesi de kent parkı Boston Common’ın komşuluğundaki Halk Parkı içindeki alanda açılmıştır.

Public Garden ve Boston Common : Kentin orta yerindeki akciğerler

Halk Kütüphanesi : Bilginin görkemli anıtı

Dünyanın değil ama ABD’nin ilk metrosu Boston’da hizmete girmiştir. (1897)

Dünyada traş bıçağı kullanma ayrıcalığına ilk erişenler de Bostonlular olmuştur. (1901)

Boston teknolojik gelişmelerin yanı sıra iktisadi yeniniliklerin de kenti olmuş. 1924’te hisse senedi alım satımı Boston’da başlamıştır.

Dünyadaki ilk telefon görüşmesi de Boston’da yapılmıştır. Aleksander Graham Bell, serüveni günümüze ulaşan ve boyut değiştiren devrimsel buluşunu Boston’daki laboratuvarında kullanıma hazır duruma getirmiştir. (1924)

Boston telefon hatlarının kapaklarında Bell adı yaşatılıyor

İlk bilgisayar ağırlığı 454 kg ağırlığında, bir oda büyüklüğünde ve 750 bin parçadan oluşsa da 1946’da Boston’da kullanılmaya başlamıştır. Mark 1 adlı bu teknolojik yenilik de Harvard patentlidir.

Aynı yıl dünya mikrodalga fırınla tanışmıştır.

İlk polaroid fotoğraf makinesi de 1948’te Edwin Land tarafından geliştirilmiştir.

Şimdilerde pabucu dama atılmış olsa da Polaroid teknolojisinin bir dönem fazlaca ilgi görmüş olduğunu anımsıyoruz

Boston’un Amerikan bağımsızlık Savaşı’ndaki yerini Boston’u ziyaret edenlere de tanıtmak amaçlı “Özgürlük Yolu” (Freedom Trail) benzerlerinin ilki olarak Boston’da kullanıma sunulmuştur.

 

Boston’da özgürlük Yolu’nu gezmek için rehbere gereksinim yok. Yerdeki kırmızı tuğlalar yolunuzu yitirmenize engeldir.

İlk e posta 1971’de Boston’dan gönderilmiştir.

İnsanlık günümüzün önemli sosyal medya ortamı Facebook’la da Boston’da tanışmıştır. (Mark Zuckerberg, 2003)

Spor alanlarına kan sıçramasına ilk kez Boston’da rastlanmamış olsa da; geleneksel bir maratona kan sıçraması 2013’teki Boston Maratonu’nda söz konusu olmuştur. Silahlı saldırı sonucu 3 kişi yaşamını yitirirken onlarcası yaralanmıştır.

Boston’a ilişkin bir başka ilki de ben duyurmuş olayım!

Boston halkı, olimpiyat ev sahipliğini niçin reddetti?

Olimpiyattan EXPO’ya varıncaya dek aklımıza gelebilecek her türlü düzenlemeye heves eden bizlerin anlaması kolay mıdır bilemem ama Bostonluların düzenlendiği kenti harabeye çeviren, bir kaç haftalık şenlikten sonra batışı kaçınılmaz kılan olimpiyatı elinin tersiyle itmek gibi bir bilgelik sergilemiş olmaları yabana atılır bir davranış olmasa gerektir.

Bu yazıyı okuyanlar Boston’daki falanca ya da filanca ilki unuttuğumu mırıldanacaklardır. Olasılıkla doğrudur. Kısa yazıya sığdırılması olanaksız başka ilkler de vardır Boston’un tarihinde. Bilenler bilmeyenlere anlatırsa öğrenilmiş olur.