Bilginin Peşinde Koşmak

Masaya oturan özenli konuk
Az ve öz konuşur
Kulaklarıyla dinler
Gözleriyle öğrenir
İşte o bilginin peşinde koşandır…

Gevezelik

Yorulmaksızın gereksiz yere konuşan kişinin
Sınır tanımaz dilinin ödülü berbat bir ödül olur!

(Viking deyişleri, Havamal’den)

Oslo’daki ikinci günümüzü müzelere ayırıyoruz. Müzelere derken yalnızca seçilmiş bir kaçına. Tümünü bir günde değil gezmek, kapısından görmek bile neredeyse olanaksız.
Kendimizce bir liste yapıyoruz. Kuşkusuz eleştiriye açık bir seçimdir. Ancak, önceliğimiz Norveç’e ve Oslo’ya özgü olanlar.

Müzenin yanı başında ünlü Norveçli kâşif ve yazar Helge İngstad’ın eşi Anne’le birlikte büstü yer alıyor.

Pek çok müzenin Bygdoy yarımadasında toplanmış olması işimizi kolaylaştırıyor. Bygdoy zaten yeşil olan Oslo’nun daha da yeşil bir bölgesi. Yapılaşma en azda tutulurken müzeler ve doğayla iç içe zaman geçirmeye yönelik olanakların yaratılması öncelenmiş.
Vikingler Norveç tarihinin tartışmasız önemli köşetaşlarını oluşturmaktalar. Dünya tarihinde göreceli olarak kısa süreli bir egemenlik kurmuş olsalar da bıraktıkları izler kalıcı ve saygıya değer olmuş. Vikinglerin denizcilik ve savaşçılıktaki yetenek ve becerileri önde gelen özellikleri. Bir bakıma dünya tarihindeki kalıcılıklarını perçinleyen unsurlar.

Viking Müzesi’nden başlıyoruz güne. Birisi özgün haliyle diğer ikisi ise onarılarak ve restore edilerek sergilenen 3 Viking gemisi sergileniyor Viking Müzesi’nde. Başkaca buluntular da eşlik etmekle birlikte müzenin omurgasını Viking gemileri oluşturuyor. Gemilerin ortak özelliği denizlerdeki işleri bittikten sonra ölülere tabut işlevi görmeleri. Vikingler yaşamlarını adadıkları teknelerini kullanımdan kaldırdıktan sonra gömüt olarak kullanmışlar. Lahit benzeri nesneye gündelik kullanım araç, gereçleri ve bir miktar yiyecek, içecek eklendikten sonra tekneyi ve içindeki mezarı toprağa gömmüşler.
Vikingler yalnızca denizcilikte değil tekne yapımında da ustalaşmışlardı. Sağlam ve hızlı tekneleriyle Kuzey Denizi’ni aşıp İzlanda ve Grönland’a ulaşabildiler. Yetinmeyip okyanusu aşarak Kuzey Amerika’ya Kolomb’dan 500 yıl önce (MS 1000) erişmiş olmaları yabana atılır başarı değildir. Diğer yandan, bölgelerinin yanı sıra tüm Avrupa’ya ve Akdeniz’e de ulaşmışlardı. İstanbul yoluyla Karadeniz’de; ırmaklar yoluyla çıktıkları Hazar Denizi’nde Vikinglerin yelken açmış ve kürek çekmiş olmaları kuşkusuz son derece heyecan verici başarılardır.

Viking Müzesi’nin önemli buluntusu olan ve MS 820’de denize indirilen Oseberg 21.5 metre uzunlukta ve 5 metre genişliktedir. Her bir tarafında 15’er kürek deliği olan gemi dümenci ve gözüyle birlikte 32 mürettebat taşımış. Oseberg 1904’te en son kazılan buluntu olmuş. Kazı 3 ayda tamamlanmakla birlikte geminin çıkartılması 21 yıl almış. 834 yılında yaşamını yitiren iki varlıklı kadın için mezar olarak düzenlenmiş. İki cenazeye varsıllıklarının belirtisi olan pek çok nesne eşlik etmiş. Oseberg hem yelkenli hem de kürekli bir gemiymiş. Pruvasındaki kıvrılmış yılan figürü dikkat çekicidir. Böylesi muhteşem bir teknenin üst sınıftan kimselerce kullanılmış olması yüksek olasılıktır. Oseberg’le birlikte gömülen iki kadından birinin 70-80 yaşlarında kanserden öldüğü diğerininse 40 yaşında ölmüş olduğu anlaşılmış.

Diğer buluntu olan Gokstad’ın yapım tarihi MS 900. Oseberg’den biraz daha uzun ve hemen hemen aynı ende. Her iki yanda 16’şar kürek deliği olan Gokstad 34 mürettebat taşıyabilmekteymiş. Gokstadt’ın bulunduğu 40 metre çaplı ve 5 metre yüksekliğindeki Tümülüs 1880’de kazılmış. Gokstad buluntusundaki nesnelere bakılırsa bu tekneyle birlikte gömülen kişinin de son derece varlıklı biri olduğu sonucuna varılabilir. Mezar soyguncularının ilgisine konu olan Gokstad buluntusundaki metal nesnelerin önemli bölümüyle mücevherler çalınmış. Ancak, boynuzlar, oltalar, bronz eşyalarla, mutfak gereçlerine, yataklara, çadıra ve kızağa dokunulmamış. Gokstad’la birlikte gömülen kişinin savaşta yaşamını yitiren kırklı yaşlarında 1.80 metreyi aşan boyda bir erkek olduğu anlaşılmış. Eşlik eden iki tavuskuşundan uluslararası ilişkileri olduğu sonucuna varılmış.

Gokstad gemisinin hem yelkenli hem de kürekli olduğu; keşif, ticaret ve saldırı amacıyla kullanıldığı sonunca varılmış.

Tune batığı ise 19 metre uzunlukta ve 4 metre endeymiş. Toplamda 24 mürettebat kapasiteliymiş. Tune batığı 1867’de kazılan ve günyüzüne çıkartılan ilk Viking gemisi olma özelliğine de sahip. Seksen metre çaplı ve 4 metre yükseklikli bir tümülüse gömülmüş.

İnsanları hızlı biçimde taşımaya uygun tasarımdaki Tune gemisi savaş gemilerinin ayırt edici özelliğine sahipmiş.
Bir de Borre tümülüsünden çıkartılan nesnelerden söz etmek gerekir. Buradaki tekne korunamamış. 1852’de arkeologlar tarafından kazılan Borre’daki buluntulardan buraya zamanında gömülen kişinin son derece varlıklı olduğu anlaşılmış. Ölünün yakıldığı, kemik artıkların bir kaba konduğu; 3 at ve 1 köpeğin yanı sıra diğer armağanların yer almaktaymış ölünün külleriyle birlikte.

Arkeolojik buluntular Vikinglerin ölülerini gömerken parlak renkli eşyaları, mücevherleri ve el yapımı nesneleri ölünün yanına koymayı tercih ettiklerini gösteriyor. Oseberg’teki üç kızak bu tercihlere ilişkin önemli örneklerdendir.
Yine buluntulardan anlaşıldığına göre Vikingler varsıl ve yoksul arasında derin farklar bulunan sınıflı bir toplumdu. Toplumun çoğunluğunu çiftçiler oluştururken avcılar ve balıkçılar diğer önde gelen mesleklerdi. Ticarette de yetenekliydiler.
Oseberg buluntularında dikkat çeken gizemli nesnelerden bir grubu da “Runik yazı çubukları” oluşturur. Bu türden yazılardan birisinin Norveççe’de şu anlama geldiği anlaşılmıştır :
KÜÇÜK BİLGE ADAM!