Atatürk’ün Nutuk’u 19 Mayıs’la başlar. Milli Mücadele’ye, Lozan’a, Cumhuriyet’e ve Devrimler’e giden yoldaki ilk adımdır. Bu ilk adımın kült varlığı kuşkusuz Bandırma’dır. O derme çatma, tekneden hallice vapura değer katanlar içindeki yolculardır. Elbette ilk adımın gerçek kahramanlarıdır.
Farklı kaynaklar Bandırma yolcularının sayısı konusunda değişik sayılar verse de; Atatürk ve ona eşlik edenlerin sayısı 20 dolayındadır. Vapurun yol almasını sağlayan kaptan ve diğer çalışanlarla birlikte toplamdaki yolcu sayısının 75 kişi kadar olduğu tarihsel belgelerle ortaya konmuştur.
Bandırma Yolcuları kitabında Önay Yılmaz ilgi çekici pek çok ayrıntıyı belgelemiştir.
Bandırma vapurundaki az ve öz sayıdaki vatanseverin 3’ü Tıbbiyeli’ydi.
Dr Albay İbrahim Tali Öngören
Dr Binbaşı Refik Saydam
Dr Yüzbaşı Behçet Adil Feyzioğlu
Bugünden bakıldığında şaşırtıcı görünen bu durum o zaman için son derece doğaldı. Çünkü, Osmanlı’nın yenileşme dönemlerinden başlayarak kendisini gösteren sacayağını Mülkiye ve Harbiye’yle birlikte Tıbbiye(liler) oluşturmaktaydı.
Tıbbiye yalnızca hekim yetiştiren bir kurum değildi. Aynı zamanda ülkenin çok gereksindiği aydın eksikliğini tamamlayan verimli bir kaynaktı. Tıbbiyeli’nin vatanseverliğinden söz etmeden geçmek geçmişten bugüne tüm Tıbbiyelilerin anısına saygısızlık olur.
Mustafa Kemal 13 Kasım 1918’de Adana’dan İstanbul’a döndüğünde Haydarpaşa’dan karşıya İstanbul’u işgal etmiş müttefik zırhlılarının yanından geçmişti. Belleğimize çivilenmiş şu sözler tam da o gün söylenmiştir :
“Geldikleri gibi giderler!”
Bu tarihten sonra İstanbul’da geçirdiği 6 ay boyunca düşmanla nasıl baş edilebileceğine kafa yoran Mustafa Kemal’in Samsun’a yönelmesi İstanbul’daki seçeneklerin tükenişinden sonradır.
Bu yolculuk “Geldikleri gibi giderler!” sözüyle belirlenen tasarımın bir parçasıdır.
Bandırma yolcularından Tıbbiyeli İbrahim Tali Öngören(1875-1952)’in yolu Mustafa Kemal’le Trablusgarp’ta kesişmiştir. 1920’de Ermenistan Harekâtı sırasında Doğu cephesi Sıhhiye Reisi olarak görev yapmıştır. İzleyen yıllarda dışişlerinde boy gösteren İbrahim Tali Cumhuriyet’in kuruluşu sonrasında ülkeye milletvekili olarak da hizmeti sürdürdü. Öngören soyadı Atatürk tarafından verilmiştir.
Dr İbrahim Tali Öngören[1]
Diğer Bandırma yolcusu Dr. Refik Saydam (1881-1942) ilk BMM hükümetinin Dr Adnan Adıvar’dan sonraki ikinci sağlık bakanı olarak görev yaptı. Almanya’da tıp öğrenimi gördüğü sırada Balkan Savaşı çıkınca turda döndü. Savaş sırasında kolera salgının önlenmesi çalışmalarına katıldı. 1914’te Bakteriyoloji Enstitüsü’nü örgütledi. Birinci Dünya Savaşı sırasında Doğu Cephesi görevinde hazırladığı tifüs aşısı kendi adıyla tıp yazınına girdi.
Dr Refik Saydam[2]
Cumhuriyet’in kuruluşundan sonra Sağlık Bakanı oldu. On dört yıl süreyle en uzun sağlık bakanlığı yapan kişi unvanını bugün de elinde bulundurmaktadır. Cumhuriyet’in kurulduğu sırada Anadolu halkını pençesine alan bulaşıcı hastalıklarla savaşımda eşsiz katkıları oldu.
Ayrıca, Nazi döneminde Almanya’dan ayrılmak zorunda kalan pek çok üniversite hocasının Türkiye’ye getirilmesinde de rol oynadı.
Bandırma’nın üçüncü Tıbbiyelisi Behçet Adil Feyzioğlu (1887-1976) vapurun en az tanınan Tıbbiyelisidir. Çoğu kaynakta adı bile geçmez. Çanakkale’de Mustafa Kemal Paşa’yla omuz omuza çarpışmıştır. 1924’teki Şeyh Sait İsyanı’nı bastıran birliğin hekimliğini yapmıştır.
Dr Behçet Adil Feyzioğlu[3]
Bandırma vapuru yolcusu olarak Mustafa Kemal’in yanı başında bulunma onurunu kazanmış olan 3 Tıbbiyeli bizlerin de övünç kaynağı olarak bugün de yaşamayı sürdürüyor.
Biz bugünün Tıbbiyelilerine düşen görev onlara yaraşır bir tutum ve davranış içinde olmaktır.
İlk adımın 101. yıldönümünde yüce anıları önünde saygıyla eğilerek…
Kaynakça :
Önay Yılmaz, Bandırma Yolcuları, Alfa Yayıncılık, İstanbul, 2014.
[1] http://www.astibder.org/bandirma-vapurunda-3-hekim/
[2] https://tr.wikipedia.org/wiki/Refik_Saydam
[3] https://www.facebook.com/behcetadilfeyzioglu/posts/672434962771893/
Yazı medikritik internet sitesinde de yayımlanmıştır :
https://www.medikritik.com/kose-yazilari/bandirma-vapurunda-3-tibbiyeli/
cumhuriyetciyorum 
Yorum bırakın