cumhuriyetciyorum

Dile kolay!

100 yıl.

İnsan yaşamı için inanılmaz uzunlukta.

Kurumlar ve ülkeler için de öyle.

Yeryüzünde 100 yaşını doldurmuş ülkelerin sayısı parmakla sayılacak kadar azdır.

Son 30 yılda yaşanan harita değişiklikleri bile ne demek istediğimi anlatmaya yeter.

Türkiye Cumhuriyeti 100 yaşında.

Son 3 çeyrek yüzyılı boyunca yağmayla, talanla ve yıkımla geçmesine karşın!

Bu durumda her türlü tartışmayı bir yana bırakıp kutlamak hak değil görevdir.

Son 20 yıl boyunca kendisini gösteren Cumhuriyeti aşağılama, bir yana bırakma ve kendini onun üzerine çıkartma histerisi 100. Yılda doruğa ulaştı.

Yakın geçmişe dek kutlamalara katılmamak için doktor raporu gösterenlere günümüzde kutlamaları kendi ereklerine katık etme eğilimi eklendi.

Bunlara bugün sizin yaratılarınız ne sorusu sorulsa alınacak olası yanıtlar!

• TOGG
• İstanbul Havalimanı
• Osmangazi Köprüsü
• İHA-SİHA

Liste uzar gider…

On yıl süren savaşlar sonucu kan ve can verilerek kurulan Türkiye Cumhuriyeti bu ve benzeri başarıları 10. Yılda elde etmişti.

Sıralanan başarılara bakarak insanın sorası gelmez mi?

“İnsan bunun neresinde?”

Yanıt mı?

“Giderlerse gitsinler!”

100. yılda olabilecek en kötü senaryo gerçekleşti.

Cumhuriyet’in başına geçenler Cumhuriyetin ürünü olan insanlarla gönül bağını koparttılar.

Yüzüncü yaşına ekonomik, demografik ve sismolojik bozgunla giren Türkiye Cumhuriyeti’ne Vahdettin penceresinden bakılması olağan karşılanmalı.

Dolmabahçe’yi selâmlamaya alışmış donanma bu kez Vahdettin köşkünü selâmlayacakmış.

İzmir’deki Türkiye İktisat Kongresi’nde bundan 100 yıl önceki konuşmasında kurucu, kurtarıcı ve devrimci Mustafa Kemal ne Vahdettin’i ne Abdülhamit’i almış karşısına. Doğrudan altın üçlü olarak bilinen Fatih-Yavuz-Kanuni’ye yöneltmiş eleştirilerini.

Vahdettin penceresinden bakma hevesinin canlandığı 100. Yılda son Osmanlı padişahının iki hünerine değinmekle yetinelim.

İlki, 1 Eylül 1921 tarihli.

Canını dişine takmış Türk ordusu Sakarya’da ölüm kalım savaşı vermekte.

“Ya ölecek, ya olacak!”

Vahdettin ne mi yapıyor o sırada?

Hiç bir şey olmamış gibi beşinci kez dünya evine giriyor.

Yoruma gerek görmüyorum.

İkincisi, 17 Kasım 1922!

İngilizlerle yazıştıktan sonra sığınma isteği kabul gören son Osmanlı bu tarihte İngiliz gemisi Malaya’yla ayrılır İstanbul’dan.

Mısır’a yerleşme isteği İngilizlerce olumlu karşılanmayan son Osmanlı İngilizlerin karakutusu olması nedeniyle de olmalı, İngilizlerce teslim alınarak uzaklaştırılır İstanbul’dan.

San Remo’da veda eder çok da onurlu sayılmayacak yaşamına.

Cumhuriyet’e Sakarya’dan, Dumlupınar’dan, İzmir’den ya da Ankara’dan bakmak!

Vahdettin’in penceresinden bakmak da bir seçimdir kuşkusuz.

Ben Cumhuriyet’e baba tarafından dedemden bana emanet İstiklâl Madalyası penceresinden bakarak yazdım bu satırları…

Bizlere armağan ettikleri bu vatana sahip çıkmak boynumuzun borcudur.

Ruhları şad olsun…

Yazının başlığındaki Filistin’i çizip yerine bölgedeki her hangi bir ülkeyi yazabilirsiniz. Güncel gerekçeyle Filistin yazdım.

“HAMAS, çok başarılı ve can yakıcı bir saldırıyla İsrail’e kafa tuttu.” Çarpıcı etki yarattığı kuşkusuz. Onyıllardan bu yana ilk kez İsrail’in bir saldırıdaki yitimleri dört basamaklı sayılarla anıldı.

HAMAS ve Filistin bakımından gurur verici görülen bu saldırı karşısında İsrail ve Batılı gözeticilerinin pek üzülmüş gibi görünmedikleri de açık. Aylardır hazırlık yapan HAMAS’ın böyle bir işe kalkışabileceğini öngöremeyen öyküler olsa olsa gülümsememize yarayabilir.

Lübnanlı Fransız yazar Amin Maaluf’un aile tarihini anlattığı kitabında okumuştum.

Maaluf’un dedesi eğitimcidir. Aydınlanma değerlerini rehber edinen okul açmıştır. Lübnan’daki etkisi tartışılmaz olan EŞİTLİK-ÖZGÜRLÜK-KARDEŞLİK tutkunu Fransızlar Maaluf’un karşıtı olan, çağdaş ilkeleri rehber edinmeyen kişinin okulunu destekleyerek ayakta kalmasını sağlarlar. Bu değerler bize özgüdür. Sizlere özgü değil demişlerdir böylelikle.

Haksız sayılmazlar. Bu değerleri rehber edinen ve özümseyen halkları hiç kimse tutamaz.

Onlara kendileri gibi olan değil tersine çağdaş değerlerden uzakta, karanlıkta kalan yığınlar gerekir. Böylelikle kolaylıkla güdebilirler varlık içinde varsıllıklar yokluk çekenleri.

HAMAS’ın Filistin Kurtuluş Örgütü karşısında gelişip, serpilmesi, Filistin coğrafyasında sözü geçer bir örgütlenmeye dönüşmesi emperyalistin isteğiydi. Görünüşte İsrail’e karşı duran, savaşım veren HAMAS İsrail’in de onun batılı gözeticilerinin de gizli dostu olmayı sürdürdü. Bu dostluğun gereğiydi HAMAS’ın başarılı Aksa Tufanı saldırısı. Böylesi işe yarar bir eylemin karşılığında birkaç bin İsraillinin ölümüne göz yummak olayın doğasının gereği sayılmalıdır.

Yüz yıl geriye gidelim!

Türkiye Cumhuriyeti’ni kurmuş olan Mustafa Kemal’in her şeyden önce gelen gereksinimi “Yurtta ve dünyada barış”tı. Barış olmadıkça atılacak adımların, sağlanacak aşamaların ve devrime eşdeğer sıçramaların anlamı olamazdı.

Barışı sağlamanın yolu da yurtta sağlananı bölgesel işbirliği aracılığıyla koruma altına almaktı.

Balkan ve Sadabat paktları işte bu düşüncenin ürünleriydi. O yıllarda bu iki paktta yer alan ülkelerin başında bulunanların Mustafa Kemal ayarında olmak bir yana ona yaklaşmaları olanaksızdı. Ne var ki yakın çevredeki yöneticiler bunlardı. Barış gibi ciddi bir konu emperyal ülkelerle konuşulamaz, görüşülemez ve sağlanamazdı. İç cephenin yanı sıra bölgesel cepheyi sağlam tutmak vazgeçilmez önkoşuldu.

Kendimi bildim bileli Filistin-İsrail çatışmalarına tanıklık ettim.

Elbette, ezilenden ve  zorbalığa uğrayandan yana oldum. Bu duruşum, İsrail’deki çoğunluğu sağduyulu halka karşı(t) olmamı da gerektirmedi. Emperyalizm penceresinden bakmak bu ve benzeri çelişkileri aşmamı kolaylaştırdı.

Soğuk Savaş’ın bitişiyle birlikte denetimsiz ve karşıtsız kalan zorbalık bir yandan barış havariliği yaparken diğer yandan da ileri karakol İsrail’i diri ve zinde tutmayı göz ardı etmedi. Zayıflatılmış FKÖ’ye eşlik ettirilen HAMAS öngörüden yoksun çıkışlarıyla emperyalizmin bölgedeki etkinliklerini sürdürmede önemli destekçi oldu. Kendisine bağlanan umutları boşa çıkartmadı.

Bu arada, karşıtsız kalan ve buna bağlı olarak azgınlığı katlanan Batı emperyalizmi son yıllarda küresel ölçekte yaşanan gelişmeler sonucunda meydanın artık boş olmayacağını yaşayarak öğrenir oldu.

Doğunun ve güneyin ayağa kalkması tüm dengeleri değiştirmeye başladı. BRICS ve ŞİÖ girişimleri bölgesel olmaktan çıkarak, küresel bloklaşmanın önünü açtı.

Son zamanlarda Batı emperyalizminin önde gelen güçlerinden Fransa’nın Afrika’dan koulma noktasına gerilediği, ABD’nin de geleneksel etki alanlarındaki alışılmış egemenliğini yitirmeye başladığı görüldü. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri Çin öncülüğünde İran’la barışma adımları atarken, ABD, petrol üretiminin artırılması konusunda Suudi Arabistan’a söz geçiremedi.

Dünya değişirken, din eksenli örgütlenmelerin temelde haklı olsalar da davalarında kazanım sağlayamayacakları bir kez daha anlaşılmışken HAMAS’ın başarılı Aksa Tufanı saldırısının bir Pirus Zaferi’nden öte anlam taşımayacağı gün gibi ortadadır.

Filistin davası bir kez daha emperyalizmin istediği yola sokulmuş oldu son saldırıyla.

İsrail’in başındaki faşizan yönetimin başaramayacak olsa da Gazze’yi insansızlaştırma (başka deyişle Filistinsizleştirme) seçeneğine yönelmesi yeterince korkutucu ve ürkütücüdür.

Haklılık doğru savaşım yöntemleriyle ve doğru birlikteliklerle bütünleştirilmedikçe sonuç almak neredeyse olanaksızdır.

Köktendincilikle kitleleri peşinize takabilirsiniz, binlerce fedai de devşirebilirsiniz. Bunca etkileyici kazanımın utkuyla sonuçlanma olasılığı taşımaması tartışılması gereken can alıcı noktadır.

Emperyalizmi aradan çıkartmadan, etkileyici ve yönlendirici güç olmasına son vermeden sonuç almak zor değil.

Olanaksız…

Şu anda yaşananlar “Filistin nasıl batağa saplanır?” sorusuna yanıt olabilir.

Zafer Toprak’ın beklenmedik ölümü erken olduğu kadar üretken bir akademisyenin kaybı olarak da üzüntü yarattı. Hemen her kitabını edinmişimdir. Çoğunluğu okunmuş, bir bölümü okunma sırasındadır.

Kendisini Kemalist olarak niteleyen, duruşuyla, söylemiyle, eylemiyle de Kemalist olan birisiydi.

Tarih Vakfı’nın onu anmasıyla ilgili toplantıya çevrimiçi izleyici olarak katıldım.

Anmadan çok anı paylaşımının öne çıktığını gördüm. Bu da bir şeydir kuşkusuz. Ancak, Zafer Toprak gibi birisini anmak anı paylaşımına indirgenmemeliydi.

Her iki konuşmacı da Zafer Toprak’ın kişiliğine ve kimliğine değinirken onunla anlaşamadıkları noktaları öne çıkartmayı yeğlediler.

İlginç değiniler ve paylaşımlar oldu..

Örneğin, 1921 anayasası.

Tarihimizin ikinci anayasasının bir Türk-Kürt uzlaşısı olduğundan söz edildi. Buna ilişkin bir görüşe daha önce rastlamamıştım. Milli Mücadele koşullarında yerele önem veren, vurgu yapan bu anayasaya övgünün etnikçi odaklardan kaynaklandığını bilirdim..

Cumhuriyet kurulup da 1924 anayasası yapılınca bu odakların düş kırıklığı yaşadıkları da bilinmeyen durum değildir. 

Yine anmaya dönersek!

1921 anayasasıyla ete kemiğe bürünen Türk-Kürt uzlaşısının önce Lozan’da sonlandırıldığı ve daha sonraki 1924 anayasasının bu uzlaşıyı dirilmemecesine bitirdiğinden söz edildi. 

Hatta, bir konuşmacı AKP’nin 1921 anayasası övgüsüne değinerek, keşke bu övgü bizim taraftan gelseydi demeye getirdi.

Zafer Toprak anması Atatürk’ün Jan Jacques Rousseu’yu rehber edinmiş olması üzerinden Kemalizm eleştirisine de sahne oldu. 

Türkiye’nin kim bilir kaçıncı kez yeni anayasa kıskacına alınmakta olduğu bugünlerde, bu kıskacı oluşturanların her fırsatta 1921 anayasasını rehber alma heveslerini gizlemediği ortamda Zafer Toprak’ı anarken 1921 anayasasının güzellenmesi ironik olmanın ötesinde bir tablo yarattı.

Bu eleştirileri izledikçe Zafer Toprak hoca çok iyi birisiydi, bir de Kemalist olmasaydı anlamına gelen bir izlenim edinmekten alamadım kendimi. Benzer yaklaşımın Attila İlhan için de sıkça dile getirildiğini anımsadım.

Anma da olsa farklı görüşler dile getirilebilir. Bunda sorun yok.

Ancak, Kemalist olduğunu açıkça dile getiren bir akademisyen anılırken konuşmacılardan birisinin olsun Kemalist kimliklilerden seçilmesi gerekmez miydi sorusunu sıkça aklıma getirdim etkinlik boyunca. 

“Cumhuriyet’in Kilit Taşı : Harf Devrimi” makalesiyle de tanınan Zafer Toprak’ı anarken konuşmacıların dil yaramızı yansıtan sözlerine değinmemek olmazdı.

“Selebre etmek” ve “lokasyon” sözcüklerini kullanmakta sakınca görmeyen konuşmacılarla Zafer Toprak anması ilginç oldu. 

Sanırım Zafer Toprak bahaneydi. Cumhuriyete saldırmak şahane olduğuna göre…

Elbette, herkesin bir başkasını, bir başka kurumu eleştirme, yerme hakkı vardır.

Ama, Zafer Toprak’ı anarken Kemalizm’i hedefe koymak, dil devrimini hiçe sayarcasına konuşmak anıya saygısızlık değilse nedir?

Ölüler rahat bırakılmalı!

Not : Yazıya konu olan eleştiri kişilerle değil olayla ilgili olduğu için konuşmacıların adını anmadım. İlgilenenler için etkinlikteki iki konuşmacının Prof Dr Fuat Keyman ve Prof Dr Mehmet Ö. Alkan olduğunu belirtmek isterim.

Bir buçuk yıl önce olağanüstü kışkırtma ve özendirmeyle başlatılan Ukrayna savaşının başındaki Rus askersel başarısızlığı emperyalist hevesi diri tutmada önemli rol oynadı. ABD buyruğu altına girdiği izlenimi veren Avrupa kişiliğini askıda bıraktığı cekete indirgedi.

Emperyalizmin başlangıçtaki amacı Ukrayna’nın Rusya’yı yenmesinden çok yormasıydı. Gelinen noktada yoranların yorulduğu görüldü.

Bir saptama yapmak gerekirse, bu yorgunlukta haksız olmanın payının göz ardı edilmemesi gerektiğidir.

Bu haksızlığı yapanların kendi milletlerinin haklarından kesinti yapmaları bir şekilde sürdürülemezlik sürecine girileceğini ortaya koymuştu.

• ABD senatosu önümüzdeki dönemde Ukrayna’ya desteği askıya aldı.
• Slovakya’da seçimleri Rusya’ya sıcak bakan önder kazandı.
• Başından bu yana ateşli Ukraynacı görünen Polonya bile tahıl ticareti üzerinden aykırı bir tutum aldı.

Sonuçta her ülkede siyaset yapılıyor. İktidardaysa orada kalmak isteyen, değilse iktidar olmayı amaçlayan siyaset kurumu gerçeği orta yerde duruyor.

Parasal etkiler ve savaştan zarar görmeye başlayan milletler duruma el koymaya başladı denebilir.

Bir kaynakta tarihsel nedenlerle Ukrayna’yla toprak bağlamında sorunu olan ülkeler arasında Romanya ve Macaristan’ın adlarına bile rastlamıştım.

ABD ve AB çevresinde kenetlenen ülkeler kalabalığının günü geldiğinde Ukraynacı olmak yerine Ukrayna paylaşımcısı olabilecekleri akıldan çıkartılmamalı.

Haksız savaşın sürmesi için canla başla çalışanlar ve bu savaş için gereken parasal kaynağı kendi milletlerinin sırtından sağlayanlar er ya da geç yorulacaktı.

Her ne kadar durum yorgunlukla açıklansa da gerçekte kendisini gösteren olgu savaşa destek kamuoyunun hızla çöküşe doğru gidişidir.

Burada akla getirmekten kaçınamayacağımız önemli bir başka soru(n) şudur!

1962 yılında yaşanan Küba füze krizini anımsayalım. O tarihte bu dünyaya gözlerimi açmış olsam da bire bir yaşamadım o günleri. Okuduklarım, izlediklerim elbette az değil.

Bugünkü krizi ise başından bu yana (bilinçle) yaşıyorum.

Küba füze krizinde ABD’nin savı Küba-Washington DC yakınlığıydı. Bu füzelerin ABD başkentini ya da ABD topraklarını vurabilme olasılığıydı.

Ukrayna’nın NATO üyeliği hevesine dayanan bugünkü krizin de 1962’dekine benzer bir olasılık içerdiği unutulmamalı.

Küba-Washington DC arası 1.933 km iken Kiev-Moskova arası 869 km’dir.

Çok da gündeme getirilmeyen bu ayrıntıyı anımsamakta yarar var.

Dört yıl kadar önce Ukrayna’da o tarihte gidilebilen yerleri kapsayan bir tura katılmıştım. Ülkenin ve ortamın güzelliğiyle insan niteliğinin yüksekliği belleğime işlenmişti. Savaşın başından bu yana bu güzel ülkenin ve çoğunluğu iyi olan insanlarının gördüğü zarar üzüntümü artıran önemli etken oldu.

Savaş çığırtkanlarının ve özendiricilerinin yorulmaya başlaması sonuçta olumlu bir gelişme. Emperyalizmin amacına erişmede sekteye uğrayacağının belirtisi olarak da algılanmalı.

Kesin olan bir şey varsa Ukrayna’nın eski Ukrayna olmayacağıdır. Geriye, emperyal erekler uğruna parçalanmış ve küçülmüş bir Ukrayna kalacak gibi görünmektedir.

Daha da kötüsü Ukrayna yanlısı gibi görünenlerin de paylaşım masasına oturmayı dört gözle bekliyor olma olasılıklarıdır.

Hiç olmazsa bu kez emperyalizmin karanlık yüzünün görülmüş olmasını diliyorum!