cumhuriyetciyorum

Doksan altı saatlik aradan sonra yola devam kararı alındı. Çok açık ki “millet ittifakı”nın 2 ana öğesi masanın dağılmasının sorumluluğunu üstlenmek istemedi. Bu gelişmedeki aslan payı KK ve MA ikilisinden çok Türkiye’de iç karartan, bunaltı yaratan 20 yıllık iktidara aittir. Bu dönemin mutlaka sonlanması gerekliliği toplumun kararlı ve güçlü isteğini doğurmuştur.

Toplum öylesine bunaldı ki, “bu iktidar sonlansın da, ne olursa olsun” düşüncesi hemen herkesçe benimsendi.

Özellikle, gündelik yaşama yansıyan baskıcı ve kısıtlamacı yaklaşımlar bardağı taşırdı.

Yeni dönemde iktidara kim gelirse gelsin işi kolay olmayacaktır. Deyim yerindeyse ateşten gömlek giyecektir. Türkiye, asıl zorluğu seçimden sonra yaşayacaktır. Ekonomik koşulların ağırlığı bu olumsuzluğun habercisidir. Bastırılan yay örneğince daha büyük ekonomik yıkımların yaşanması kaçınılmaz görünmektedir.

İktidar adayının bu durum karşısındaki çözüm önerisinin “daha fazla borcu, daha iyi koşullarla bulurum” anlayışının ötesine taşıması zorunludur. Elbette bu ve benzeri kuramsal çözümlemeleri çoğaltmak olasıdır.

Ancak, gündelik yaşama yansıyanlar da yabana atılamaz.

Türk toplumunu çok etkilediği kuşkusuz olan gündelik yaşam yansımaları önümüzdeki döneme ilişkin umutların yeniden yeşermesiyle bir bayram havası oluşmasına yetti de arttı.

Birkaç örnek.

Beştepe sarayının bin küsur odası olduğu yansımıştı basına çok önceleri. Bu sarayın bir aylık giderinin 18 milyon lira olduğu bilgisi bile toplumu öfkelendirmeye yetip artmıştır.

Büyük törenlerle açılan Çanakkale köprüsünden en yoğun günlerde geçen araç sayısı 10 bini biraz geçebilmektedir. Oysa, işletmecisine günde 45 bin araç geçmiş gibi ödeme yapılmaktadır. Hangi insaf, hangi vicdan ve de ahlâk bu haksızlığı içine sindirebilir? Her felakette vatandaşına İBAN numarası veren iktidarı da unutmadan.

Cumhurbaşkanının zaman zaman basın toplantısı yaptığına tanıklık ediyoruz. İzleyesim gelmese de salgın ve deprem gibi önemli süreçlerde izlemek durumunda kalıyorum. Basın toplantısında en ön sırada bakanlar kurulu üyeleri oturuyor. Yerli, yersiz cumhurbaşkanını alkışlıyorlar. Salonda basın var mı yok mu belirsiz. Her basın toplantısı şu sözlerle sonlanıyor :

“Allah yar ve yardımcınız olsun! Kalın sağlıcakla!”

Nasıl ki bilim yanlışlanabilir bir olguysa siyaset de benzer şekilde sorgulanabilir olmak zorundadır. Sorgulamayı yapacak olan başat kurumlardan birisi basındır. Basın toplantısında basının varlığı ya da yokluğu fark edilmiyorsa, tek bir soru sorulamıyorsa orada sorgulanamazlık var demektir.

12 Eylül öncesini ve elbette sonrasını yaşamış birisi olarak bu denli edilgenliğe tanık olmadım. Gazetecinin uçağa ve başka yerlere iliştirilmediği, görevini biraz olsun yapabildiği bir dönem beklentisi bile heyecanlandırmaya yeter kitleleri.

Depremi izleyerek projektör görmüş tavşana dönüşen Kızılay’ın bütçesinin Yeşilay’dan düşük olması kabul edilebilir mi?

Depreme hazırlıkla görevli ama kendisi depreme hazırlıksız olan AFAD’ı da unutmamak gerekir. Depremden sonraki saatlerde değil, günlerde bile yıkıntı altında kalan insanlardan yükselen yardım çığlıkları unutulabilir mi?

Her şeyin ötesinde devletsiz kaldığımızı fark ettik depremle birlikte. En kötü zamanda devletin bir güç olduğunu, kötü de olsa varlığının güvence olduğunu fark ettik özellikle tek kişilik iktidar döneminde.

Derin kuramsal çözümlemeler de elbette gereklidir.

Ama, ortalama yurttaş için günlük yaşam çok şeydir.

Oraya yansıyanlar, orada kendisini gösteren gerilimler bir anlam taşır.

İşin bu yanı göz ardı edilemeyecek denli önemlidir. Türkiye’yi sarsan son birkaç günde yaşananlar ve toplumun güçlü beklentisi de bu önemin kanıtı sayılmalıdır.

Geçtiğimiz günlerde deprem bölgesine başka illerden eşgüdüm amaçlı atanan iki valinin çıkışına tanık olduk. İz bırakan sözler söylediler.

İlki yaşanan yıkımın ve yitimlerin kestirilenin 4-5 katı büyüklüğünde olduğunu ileri sürdü. Hiç de akla yatkın olmayan bir saptama değildi. Bir bakıma gözden uzak tutulan gerçeğin devletin valisince ifadesiydi. 

Bir başka vali beyin önerisine ise gözlerimle görmesem, kulaklarımla işitmesem inanmakta zorluk çekerdim.

Yine yıkımın ve gereken parasal kaynağın büyüklüğüne vurgu yaptı. 

İmeceye çağırdı halkı.

Her çalışan bir aylığını bu havuza bağışlasa kimse aç kalmaz demekten alamadı kendini. Bu sözler sayın valinin ağzından çıkmış olsa da, Türkiye’de son derece yaygın olan, tepki görebilecek sözleri başkasına söyletme alışkanlığı göz önüne alındığında “acaba” demekten alamadım kendimi. 

Her neyse!

Sayın valinin çalışanların aylığına göz dikildiği izlenimi veren sözleri söylemezden önce başka kaynaklar bulunabileceği gerçeğinden haberdar olduğunu sanırım.

Örneğin!

Otoyol, köprü, tünel, batan, çıkan, uçan ve de kaçan yol yüklenicileri.

Ya da kazanç güvenceli şehir hastaneleri işletmecileri.

Biraz daha geriye gidelim.

Bugün depremin yarattığı yıkım ön planda olsa da 3 yılı aşkın süredir, başka deyişle salgından bu yana yaşamımızdaki ekonomik zorluklar belirginleşmiştir. 

Salgının tavan yaptığı sırada da aklıma gelmişti bu durum.

Salgınla birlikte işini, aşını ve hatta eşini yitiren sayısız yurttaşımızın olduğu biliniyor.

Devletin hemen her şeyini yitiren vatandaşlara bir şeyler verebilmesini İBAN numaralarına aktarılacak niceliklere bağlaması elbette kabul edilir gibi değildi. 

Salgın akılcı ve kabul edilir bir gerekçe oluşturmuşken az önce adını andığım ve kazançları devlet güvencesinde olan yükleniciler ve işletmeciler özveride bulunamaz mıydı? Diyelim ki bunu onlar akıl edemediler. Devletin başındakiler onları bir masa çevresinde toplayıp bu durumu anlatsalar ve isteği dile getirseler söz konusu kişiler ellerini ceplerine atmazlar mıydı?

Benzer isteği sayın valinin aylıklara göz diken konuşması sonrasında yeniden aklıma getirdim. 

Hemen eklemekte yarar var!

Türkiye Cumhuriyeti’nin baştan bu yana Merkez Bankası’nda biriktirdiği yedek akçe bile olur olmaz yerlere harcanırken bu günleri öngöremeyen bir yönetimimiz olduğu belliydi. 

Toplamda yönetsel yeteneksizlik kaynaklı parasal darlığın çalışanların aylıklarıyla çözüme kavuşturulması önerisini ilk kez işittim. 

Sınır tanımazlığın, halden anlamazlığın vardığı noktayı anlamamız bakımından yararlı oldu sayın valinin bu sözleri. 

Plan, program ve hazırlık olmadığında içine düşülen umarsızlığı da çok iyi yansıtıyor valinin bu çıkışı.

Elbette anlayana…

Bir zamanlar birkaç ayda bir adını duyardık “çekiç güç”ün. O da TBMM’de görev süresi uzatıldı diye haber olarak. Kendi topraklarımıza, birliğimize ve bütünlüğümüze yönelik odakları kendi elimizle beslemek ya da beslenmesine olanak tanımak gibi bir şeydi yapılan.

Emperyalist güdülemeden kurtulamayışın sonucuydu.

Dönemin başbakanlarından birinin dili sürçmüştü. Çekiç güç diyecek yerde “çekici güç” sözü dökülmüştü ağzından. Yanılmıyorsam kır ata beyaz at diyendi.

Günümüzde çekiç güce gerek kalmadı. Suriye ve Irak’ın kuzeyinde yuvalanan ve devletleşme heveslerini bir an olsun yitirmeyen bölücülere Amerikan yardımı doğrudan yapılabilir durumda. Bu sonuçta çekiç güce izin verenlerimizin payı olduğu kuşkusuzdur.

Çekiç güç dün Malatya sokaklarında görüldü.

Sokakta haber yapan bir haberci elinde çekiç bulunan bir vahşi tarafından sözel saldırıya uğradı. Söylem eyleme dönüşmese de yeterince ürperticiydi. Saldırıya uğrayan gazetecinin aktardığına göre polis yaşanana ilişkin işlem yapmaktan kaçınmış. Gerekçeyse bu saldırının fiziksele dönüşmemesiymiş. Çekiçle kafan, gözün yarılmalı ki işlem yapalım türünden bir yaklaşımı andırmıyor mu polisin davranışı?

12 Eylül’e yol alınan günlerdeki sokak gerginliklerini yaşamış birisi olarak geçmişi anımsamadan edemedim.

Şimdilik ölümcül kan dökülmese de sokakta haber yapmaktan başka amacı olmayan gazeteciye yönelen “çekiç güç” kaygılanmama yetti. Kolluk gücünün ilgisizliği de bir o kadar irkiltici geldi bana. Bu ilgisizliğin depreme bağlı şaşkınlıktan kaynaklanmış olmasını dilerim.

Son zamanlarda katlanarak artan parti devleti kaygılarını doğrulayan bir gelişme olmadığını ummak isterim. Ama, elinde çekiç bulunan kaba gücün yüzüne yansıyan özgüveni ve sınır tanımazlığı görünce korkumun yersiz olmadığını düşünmek zorunda kaldım.

Seçim sonuçlarına göre ortama sürülmesi olası kalabalıkların varlığını doğrulayan bir gelişme olarak da görülebilir Malatya’da yaşanan. Deprem yıkımı yaşamış bir kentte böylesi milis ruhluların varlığı ve devinime geçme yeteneği içinde olması dikkate değer bir durum olsa gerektir.

Şiddet kimden gelirse gelsin, kime yönelirse yönelsin hoş görülemez.

Fiziksel saldırıya dönüşmemiş olsa da elinde çekiç bulunan bir gözü dönmüşün varlığı yeterince korkunç bir durumdur.

Bu eylemin kolluk güçlerince karşılıksız bırakılmış olması da bir o kadar irkilticidir.

Siyasilerin ve devletin doruğundaki kişinin diline yansıyan şiddetin sokaktaki vatandaşın elindeki çekiçle yakından ilintili olduğunu unutmayarak…

Depremi izleyen saatlerde Ankara’nın buyruğunu bekleyecek denli hantallaşan, işlevsizleşen devletimizin sunduğu görüntü karşısında kahrolmanın ötesine geçilemedi.

Devletin devinime geçmedeki yavaşlığı dışında sorgulanması gereken bir başka başlık kamu hizmetlerinin ortadan kaldırılmasına bağlı acıklı sorunlar olmalı.

Birkaçına göz atmakta yarar var.

Depremi izleyen saatlerde yardım, kurtarma ve beslenmeyle ilgili eksikliklere ilk eklenen kıtlık akaryakıta ilişkindi. Tümüyle özel girişim elindeki akaryakıt dağıtımı hem çalışanların depremzede olması hem de kazanç olanağının ortadan kalkması nedeniyle işletmecilerince hizmet dışı bırakıldı. Böyle bir durumda Petrol Ofisi’ni anımsadık doğallıkla. Petrol Ofisi bugün de varlığını sürdürmekle birlikte kamu kurumu niteliğini yitireli çok oldu.

Akaryakıt darlığı demeyelim ama dağıtımıyla ilgili kısıtlılık sırasında kamunun elindeki Petrol Ofisi önemli işlev  görebilirdi. Serbest piyasa ve özelleştirme tutkunlarının bu durumla ilgili bir açıklaması olacak mıdır?

Sorun yaşanan bir başka alan iletişimle ilgiliydi.

Özellikle depremi izleyen ilk günlerde habercilerin bile internet kısıtı yaşadıklarına tanıklık edildi. Bu durum karşısında Türk Telekom’u birkaç yıllık cirosu karşılığında özelleştirenlerin kulaklarını çınlatmayalım mı?

Türk Telekom gibi son derece stratejik ve  bir o kadar da milli güvenlik sorununa yol açabilecek bir kurumun öngörüden yoksun şekilde özelleştirilmiş olması, özelleştirilmiş olsa bile hiç olmazsa ivedi durum kullanımı amacıyla bir bölümünün kamu kullanımına açık olacak şekilde düzenleme yapılmamış olması birilerini düşündürüyor mudur diye sormakla yetinelim.

Yalnızca Türk Telekom değil diğer mobil telefon operatörlerinin çalışma yönergelerine doğal afet vb durumlar öngörülerek kamu kullanımı olanağı eklenmeliydi. Hiç olmazsa bundan sonrası için böyle bir düzenleme yapılamaz mı?

Bir başka sorun hayvan dostlarımızla ilgili.

Besi hayvanlarının depremde telef olmasının yanı sıra deprem sonrasında sahiplerince beslenememesi sorunu başgösterdi. Bu fırsatı değerlendiren kimilerinin bakılamayan hayvanları ucuza edindikleri yansıdı haberlere.

Devlet kasaplık, manavlık, bakkallık, celeplik mi yapar diyen ünlü büyüğümüzü anmış olalım.

Elde bir SEK, Et Balık Kurumu ya da devlete ait tarım işletmeleri olsa bu sorunu çözmek çok da kolay olmaz mıydı?

Örnekler çoğaltılabilir kuşkusuz.

Aklıma geliveren ve sıralamaya çalıştığım bu örnekler bile kamuculuğun önemini anımsatmış olmalıdır.

Özetle,

• Özel girişim kazanca odaklanır. Dolayısı ile, büyük bir felaket durumunda da bu güdüsü varlığını sürdürür.
• Bu arada, iyi niyetli olsa bile bu ve benzeri felaketler sonrasında özel sektörün kamu gibi hazırlıklı, uyanık ve devinime hazır olması beklenemez.

Olmayan üretim nedeniyle fırlayan besin ederlerini tarım kredi kooperatifleri mağazaları aracılığıyla denetim altına almak nasıl olanaksızsa, kamu tarım işletmelerinin yokluğunda hemen her koşulda yaşanan sorunları aşmak olanaksızdır.

Ağır bedeller ödeterek çok şey öğreten son deprem felaketinin kamuculuğun yaşamsal önemini öğretmiş olması dileğiyle…