cumhuriyetciyorum

Bu filmi son 60 yılda kim bilir kaç kez izledik. Senaryo aynı. Oyuncular farklı.

Kemal Kılıçdaroğlu’nun ABD gezisi gündemde önemli yer tutuyor.

Son 60-70 yılda Türkiye’de iktidara gelen hemen tüm sağ partiler ve önderleri Vaşington onayı aldılar.

Onur ve gurur kırıcı bir tablodur.

Bu kötü alışkanlık öylesine yerleşti ki solda olduğunu ileri sürenler de kendilerini bu alışkanlıktan kurtaramadılar.

Ekonomisi tümüyle dışa bağımlı, bu bağlamda bağımsızlığı tartışmalı Türkiye’nin başına gelen ve hemen her iktidar değişikliği olasılığında yinelenen Vaşington gezileri şaşırtıcı değildir.

“Egemenlik milletindir” sözden öteye geç(e)meyen bir söylemdir ne yazık ki!

Vaşington’u iktidarın onay kıblesi sayan hemen hiçbir önderin bu durumu kabullenmiyor oluşu da cabası.

Bu onur ve gurur kırıcı geziler için hemen her seferinde başka kılıflar uyduruluyor.

Bu kez de farlı sayılmaz.

Vaşington’da olası iktidar değişikliği de göz önüne alınarak Türklerle ülkeye dönüş kulisi yapılacakmış.

Gerekçelerden birisi var ki çok ilginç

ABD’de sosyal adalet örnekleri üzerine inceleme yapılacakmış.

Güler misin ağlar mısın?

Bu arayış Konfüçyüs’ün bir özlü sözünü anımsattı!

“Karanlık bir odada kara kedi aramak. Hele bir de odada kedi yoksa!”

Sosyal adaletin dünyada aranmaması gereken bir yer varsa o da ABD’dir. Kırıntısından bile söz edilemez.

Tam da burada ülkeyi kuran kişiyi düşündüm.

Yurtdışına kaç kez çıkmıştı diye belleğimi yokladım.

Özeti şöyle :

• 1910 : Fransa’daki Picardie manevralarını izleme amaçlı. Elbette devlet göreviyle.
• 1913 : Sofya Askeri Ataşeliği.
• 1917 : Son padişah Vahdettin’e veliahtlığı sırasındaki Almanya gezisine eşlik etmek.
• 1918 : Karlsbad ve Viyana. Sağlık sorunlarının tedavisi amaçlı.

1918 sonrasında yurt dışına adım atmamış bir kurucu önder.

Korkusundan, çekincesinden ya da kaygısından değil.

İlkesinden ötürü.

Sırtını milletten başkasına dayamayan, varı yoğu millet olan Mustafa Kemal’in yurtdışından değil onay almak oralarda yitirecek zamanı yoktu. Batıcılaşmakla Batılılaşmak arasındaki çizginin fazlasıyla farkındaydı.

Yurtdışına kor olarak giden gençlerin ateş topuna dönüştükten sonra ülkeye dönmemeyi aklından bile geçirmediği yıllardı.

Türkiye’de ayağa düşen siyasetin kaldıraç kolu olmakta sakınca görmeyen yandaş basını da unutmayalım. Kılıçdaroğlu’nun Vaşington gezisi üzerinden utanmazca yayınlar yapmaya başladılar bile. Kendilerine, bedenlerini siper ettikleri günümüz muktedirinin yıllar önceki Vaşington, Brüksel gezileri anımsatılmalı.

O da yetmez.

Yabancı devlet insanlarıyla tanıksız, kayıtsız, tutanaksız görüşmeleri de.

Atatürk sonrasında giderek gelişen ve günümüzde değişmez olan “iktidar için dış onay anlayışıdır” sorunumuz.

Bu kurguya katılan her kim olursa olsun acımasızca eleştirilir.

Bu yola sapmayan bir siyaset odağı ve iktidar adayı bulamamak öncelikli sorunumuzdur. Bu temel sorun çözülmeden Türkiye düze çıkamaz.

Basında rastladım. Diyarbakır’da oynanan Amedspor-Bursaspor maçında bölücü örgütün paçavraları dalgalandırılmış. 

Türkiye’nin tutulduğu ayrılıkçılık hastalığı hiç yok olmuyor ve zaman zaman depreşiyor. Fırsat yakaladıkça varlığını duyumsatıyor.

Futbol maçı bahane bölücülük şahane.

Diyarbakır ilimizin adı uzun yıllar bir futbol takımında yaşadı. İnişli çıkışlı da olsa varlığını sürdürdü. 

Açılımla birlikte bölücülük her koldan ilerleme fırsatı buldu.

Amed’in Diyarbakır’daki bir futbol takımına ad olması, Diyarbakırspor’un yazgısıyla başbaşa bırakılması ve bölgesel lige düşmesi ayrıntı gibi görünse de önemlidir.

Amedspor’u araştırdığınızda 50 yıllık geçmişi olduğu bilgisine rastlıyorsunuz. Elbette yanıltıcı bir bilgi. 

1972’de Turan Gazozları desteğinde Melik Ahmet Turanspor olarak kurulmuş. Daha sonra Melik Ahmetspor olmuş.

Doksanlı yıllarda Diyarbakır Belediyesi ve sonrasında DİSKİ (Diyarbakır Su Kanalizasyon İdares) adlarını almış. 

Son olarak bölücü kurgunun gereği olarak 2014’te adı Amedspor olarak değiştirilmiş. 

On yaşında bile değil bu proje takımı.

Adıyla, sanıyla projeyim diyen bu takımın maçının bölücülüğe sahne olmasına şaşırılmamalı.

Adlar ve simgeler üzerinden toplum mühendisliği yapanların edimleri bu kadarla kalmıyor.

Diyarbakırspor’un ipini çekenlerin kentin ikinci takımına verdikleri ad da anlamlı.

Diyarbekirspor!

Birkaç harf değişikliği gibi görünse de daha fazlası söz konusu.

Bu takımın künyesinde de  tarihçe oyunu eksik değil.

1977 yılında kurulmuş olduğu yazılı. 

İlk adı Tarım Doğanspor.

1986’da Beşyüzevlerspor olmuş. 

2010’da Yeni Diyarbakırspor olarak Diyarbekirspor’a gebe kalmış belli ki.

Yıl 2014 Diyarbekirspor. Ad değişikliği bir kongre kararıyla olanaklı.

Ad değiştirmelere doyamayan kulüp 2020’de bu kez Diyarbakır Futbol Kulübü olmak istemiş. Aynı adlı başka kulübün varlığı bu değişikliği olanaksız kılmış. 

Adlarda gizlenen ayrılıkçılık eğilimine dönelim.

Sesletim değişikliği gibi görünen Diyarbakır’la Diyarbekir arasında dağlarca fark var oysa.

Diyarbekir Osmanlı zamanındaki Diyarı Bekr Eyaleti’ne gönderme yapan bir adlandırmadır. Müslüman Araplar döneminde bölgeye yerleşen Bekr kabilesininden köken alan bir addır.

Etnik Kürtçülüğe Arapçılık da eklenmiş. 

Diyarbakır kentimizin futbol takımlarının adları üzerinden Cumhuriyet’e meydan okuma söz konusudur.

Kentin adı Cumhuriyet’le birlikte 1937’de bakır diyarı anlamında Diyarbakır olarak değiştirilmiştir. 

Yazının başlığındaki soruya yanıt :

Her ikisi de değil!

Diyarbakır!

Her yıl bu zamanlarda Birleşmiş Milletler Genel Kurulu yeni dönem çalışmalarına başlar. Yeni dönem başlangıcı hükümet ve devlet başkanlarının, varsa hükümdarların katılımıyla yapılır.

Aslına bakılırsa simgesel törenlerdir.

Özde dünyanın durumunu değiştirecek kararlar alınması söz konusu bile olmaz.

En iyi olasılıkla “dünya beşten büyüktür” diyerek tarihe not düşmüş olursunuz.

Bu yılki başlangıca da Cumhurbaşkanı düzeyinde katılım sağlıyoruz.

O da bir şey mi?

Basının yalancısıyım

Cumhurbaşkanı 7 uçak dolusu eşlikçisiyle New York’ta!

New York’u fethettik desek yeridir.

Nereden baksanız 1000’den fazla insan demektir. Barınması, yemesi, içmesi, gezmesi, tozması epeyce harcamaya denk düşer.

Oysa böyle bir katılım için değil 1000, 50 kişi bile fazladır. Çünkü, güçlü ve kalabalık katılımla erişilecek bir hedef ve amaç yoktur ortada.

Çoğu zaman Cumhurbaşkanı düzeyinde katılım bile gereksizdir.

Önümüz seçim olduğu için birilerinin ödüllendirilmesi, seçimlerde iktidara çalışmaları için özendirilmeleri gereklidir. Bu işin devlet kesesinden yapılıyor olmasındadır sorun!

Yine basında izlediğim bir haberle sürdüreyim.

Süt konseyinin süt üreticilerini destekleyici ve özendirici karar almaması sonrasında Bursa yöresinde çok sayıda besi çiftliğinde memelerinden süt damlayan anaç inekler kesime gönderilmiş geçtiğimiz günlerde. İlk aşamada % 10’ları bulan oranın, üreticinin zorlukları aşamaması durumunda artmasından korkuluyormuş.

Tarım Kredi Kooperatifleri aracılığıyla ucuzluk yaratma (yanılsama demek daha doğru olur) peşindeki iktidarımız bu gelişmelerden sonra nasıl bir tutum alacak?

Bunu bilmek zor!

Anlaşıldığı kadarı ile ülkemizin kasası New York’u 7 uçak dolusu insanla fethedecek denli doludur.

Yine anlaşıldığı kadarı ile ülkemiz kasası süt veren anaç ineklerini kesimden alıkoyamayacak denli boştur.

Akıldışılığın ve vicdansızlığın vardığı noktayı fark edebilmemiz için başka neler yaşamamız gerekecek?

Kraliçe toprağa verildi. İngiltere ve dünya önemli bir dertten kurtuldu.

Monarşi yanlısı İngiliz basını bile kraliçenin ardından sergilenen yas gösterileri karşısında “bu kadarı fazla” yorumları yaptı.

İngilizlerin ve onların etkisi altındakilerin 70 yıllık yas özlemi göz önüne alınırsa kraliçeye dökülen gözyaşlarındaki abartı olağan karşılanabilir.

Ya diğerleri?

Aralarında bizimkilerin de bulunduğu “kraliçeden çok kraliçeciler” kantarın topuzunu kaçırdı desek yeridir.

Has yandaşları bir yana bırakıp ana akım sayılan yandaşlara bakıldığında yas hevesi hemen her gün hiç eksik olmadı.

Canlı bağlantılar, yas tutan İngiliz görüntüleri, kraliçeye son görev için kuyruğa girenler vb.

Kraliçenin toprağa verildiği gün rastladım.

Yanılmıyorsam adları dışında hiçbir şeyleri Türk olmayan kanallardan birisindeydi.

Kraliçenin cenaze töreninde konuşmakta olan din adamının kullandığı kürsüde Osmanlı ipeği varmış. Her şekilde önemli ayrıntıları yakalamakla ödevli habercimizin gözünden kaçmamış bu durum. Konuyla ilgili uzmanlıklarından kuşku duyacak değiliz elbette.

Baltalimanı anlaşmasının bir anısı mıydı acaba sözü edilen Osmanlı ipeği.

Öyle değilse eğer “hem nalına, hem mıhına” anlayışının harekete geçmesi saymak olasıdır “Osmanlı ipeği” üzerinden yürütülen algı yönetimini.

Törende biz de varız (Cumhurbaşkanımızla değilse de ipeğimizle) denmek istenmiş olabilir kuşkusuz.

Diğer yandan, Osmanlıcılık heveslerini her fırsatta açığa vurmakta sakınca görmeyenlere de selâm durma görevi yerine getirilmiştir böylelikle.

Osmanlı yıkıma yaklaştıkça yabancıları çok sevdi.

Hatta, öylesine sevgi yükü oluştu ki, Fransızcısı, İngilizcisi ve hatta Rusçusu ayrı lobiler oluşturdu.

1 Eylül 1921’de Türklük Anadolu’daki kalım savaşını Sakarya’da vermekteyken hainliği, sapkınlığı tartışılan son padişah Vahdettin 4 eşle yetinmemiş olacak ki kendisinden 42 yaş küçük 5. eşiyle gerdeğe girmekte sakınca görmedi.

Sıkı İngilizci olduğu yazışmalarına bile yansımıştı son sultanın.

İngilizci sultanımızın Milli Mücadele’nin utkuya erişmesi sonrasında saltanat umutları da tükenmişti.

Böylesi ruh hali içinde İngilizciliğini İngiliz gemisi Malaya’yla İstanbul’dan ayrılarak taçlandırmakta sakınca görmedi.

Günümüz İngilizcilerine ve Osmanlıcılarına tarihten paylaştığımız bu yapraklar ışığında şaşırabilir miyiz?

Osmanlı’nın ilk kapitülasyonları vermesi XVI. Yüzyıla dayansa da bindiği dalı kesmeye eşdeğer kapitülasyon uygulaması Baltalimanı Antlaşması’yla olmuştur. Tanzimat’ın tanınmış sadrazamlarından Mustafa Reşit Paşa döneminde imzalanan bu antlaşmayla Osmanlı ekonomik özkıyıma onay vermiştir. Burada amaç ülkeye değil saltanata ve bir avuç ayrıcalıklıya soluk borusu oluşturmaktı.

Sonrasında Osmanlı’nın yok oluşa yolculuğu hızlandı. Üç çeyrek yüzyıl daha varlığını sürdürdüyse bu gücünden değil (olası) paylaşımcıların kendi aralarındaki anlaşmazlığından kaynaklıydı.

Çağın gerisinde kalan, çağdaşlık trenini kaçıran Osmanlı’da güçsüzlük ve buna bağlı özgüvensizlik derinleştikçe Avrupa ülkelerine sırtını dayamayı yeğleyen eğilimler güçlendi. Milli Mücadele sırasında bile bu eğilimler mandacılık adı altında kendisini göstermiştir.

Mustafa Reşit Paşa İngilizciliği öne çıkartırken Fuat Paşa Fransızcı olmayı seçti. Çok sözü edilmese de aynı dönemde Mahmut Nedim Paşa Rusçu yaklaşımıyla iz bıraktı.

Almanya imparatorluğuna yaklaşma ve Birinci Dünya Savaşı’nda onunla bağlaşıklaşma (daha doğrusu ona kalkan olma) eğilimi de eksik olmadı.

İngilizlerin parası ödenmiş ve adları bile konmuş iki savaş gemisine (Sultan Osman ve Reşadiye) el koyması bile İngilizci damarın hevesini kırmadı.

İçinde bulunduğumuz günlerde gafleti ve ihaneti belgeli olan ama yine de korunan ve kollanan son padişah Vahdettin’in İngilizci yaklaşımına kısa bir araştırmayla erişmek olanaklıdır. İngiliz zırhlısı Malaya ile sona eren İstanbul serüveni de çok şey anlatır. Vatansız ve daha da önemlisi onursuz yaşamı seçmiş olması çok söze gerek bırakmayacak denli ibretliktir.

Kraliçeden çok kraliçeci davranan günümüz aydıncıklarını o dönemin artıkları olarak nitelemek abartı olmayacaktır.

II. Elizabeth’in yaşamını yitirdiği haberlerinin gelmesiyle birlikte basınımıza egemen olan yazılar ve eğilimler de birkaç çift sözü hak ediyor.

Örneğin Sözcü gazetesi internet sürümünde “Dünya ona ağlıyor!” demekte sakınca görmedi.

Cumhuriyet’te birisi ikinci sayfada diğeri de bir başka köşede olmak üzere kraliçeyi güzelleyici yazılara rastlandı. Zülal Kalkandelen “Suçlarının hesabını vermeden gitti” diyerek bir bakıma hamamın namusunu kurtardı. Bugünkü (13.09.2022) Erol Manisalı yazısını da bu kapsamda değerlendirmek gerek.

Her şey bir yana!

Yetmiş yıl saltanat sürmüş olan bir kişiliğin yaşamını yitirmesi elbette bir başsağlığı dileğini gerektirir. Ancak, bu dilek diplomatik çerçeveyi aşmamalıdır.

Devlet yetkilisinden gazetecisine, akademisyeninden siyaset uzmanına varıncaya değin hemen herkes bu sınırın içinde kalma konusunda özenli davranmakla yükümlüdür.

Bakmayın siz kraliçenin ardından yapılan güzellemelere.

En karmaşık süreçlerde ülkesine yaşamsal rehberlik yapmış. Krizleri aşmada önemli katkıları olmuş. Hepsini bir kalemde geçin.

İngiltere’de monarşi simgesel bir düzenek. Bir yandan gelenekler ve tarihsel değerler yaşatılırken diğer yandan İngiliz egemenliğinin söz konusu olduğu coğrafyada olumlu etki yarattığından hareketle varlığına izin veriliyor.

Sanıldığı gibi monarşik yapı İngiltere bütçesine yük de olmaz. Tersine ticari değeri aracılığıyla getiri bile sağlar.

Monarşinin, İngiliz emperyalizminin koçbaşı olarak günümüzde de başarıyla görevini yerine getirmekte olduğu söylenebilir.

Durum bu kadar açık ve ortadayken Tanzimatçı kafaların günümüzdeki uzantıları gibi davrananların varlığı dikkat çekici olsa da şaşırtıcı sayılmaz.

Bu arada, dinci-gerici kesimin kraliçe tutkusunda da şaşılacak durum yoktur. Emperyalizmin böl-yönet anlayışının önemli silahı olan din ve dinsellik tarihin hemen her döneminde İngiliz emperyalizmine yakın durmuştur. Kol kola olmuştur bile denebilir.

Milli Mücadele’nin utkuyla sonlanışının 100. Yılında bizlere düşen İngilizcilik yapmak değil İngiliz emperyalizminin ve onun bağlaşıklarının varlıklarını sürdürdüklerini unutmamak olmalıdır.

İngiliz emperyalizminin yol açtığı acı, gözyaşı ve kana ilişkin İngiliz uluslar topluluğu ülkeleri halklarının söyleyeceklerinin sonu gelmez.

Emperyalizmle özdeşleşmiş bir kişiliğin dolaylı yoldan da olsa olumlanması, insani kılıflı yaklaşımlarla yüceltilmesi hiç yakışık almadı.