Anadolu’daki antik kentlerin ancak % 10 kadarının günyüzü görebildiği söylenir. Bugün Anadolu’da yolculuk yaptığınızda bölgeye göre değişiklik göstermekle birlikte pek çok antik kent tabelası çarpar gözünüze. Tümünün kazılıp, görülebilir duruma getirilmesi bugünkü tabelaların onla çarpılması anlamına gelir!
Hafta sonunda birkaç saatliğine de olsa paranın ve kimyanın başkentine uğradık! Yirmi kişiyi aşkın gezgin grubunun önemli çoğunluğu yanından kaç kez geçtiğini anımsamadığı bu antik kenti ilk kez ziyaret etmekteydi. Milet ve Efes’ten başlayıp, Pers başkenti Susa’da sonlanan ünlü Kral Yolu’nun da geçtiği bu önemli kentin Sardeis (Sart) olduğunu tahmin etmiş olmalısınız!
Sardeis ya da Sart bundan çok değil çeyrek yüzyıl önce içinden yol geçen antik kent unvanına sahipti. O zamanlarda nedense Sartmustafa adıyla anılmaktaydı. Yolun uzaklaşmasıyla birlikte Mustafa da kayıplara karıştı!
Lidya başkenti de olan Sardeis görkemli ve varsıl dönemini İÖ VI.-VII. yüzyıllarda yaşadı. Öyle ki, “Karun kadar zengin!” sözünün son Lidya kralı Kroilos için söylendiği bile savlanır.
O zamanki adı Paktalos olan Sart Çayı’nın Tmolos (Bozdağ)’dan taşıdığı elektron (altın-gümüş karışımı) Lidya’nın dillere destan varsıllığının kaynağıdır. Tarihte sikkenin ilk kez Lidyalılarca darp edildiği bilgisi şaşmaz şekilde yerleşmiştir belleklerimize. En az bunun kadar önemli bir başka bilgiden ise eser yoktur pek çoğumuzda! Lidyalılar parayı bulup kullanıma sokarak iktisat konusundaki hünerlerini tartışılmaz şekilde koymuşlardır ortaya! Aynı Lidyalılar altın ve gümüşü ayrıştırarak iyi bir kimyacı olduklarını da kanıtlamışlardır. Başlangıçta elektrondan darp ettikleri ilk paraları böylelikle altın ve gümüşten darp ettikleri sikkelerle çeşitlendirmişlerdir.
Lidyalıların tarih sahnesinden inmeleri ve an azından bağımsız bir varlık olmaktan çıkmalarının zenginliklerinin doruğuyla örtüşmüş olması ilginçtir.
İÖ 546’da Pers Kralı Kyros Karun kadar zengin Kroilos’u yenerek Pers egemenliği dönemini başlatır. Zenginliklerin savaşlarla birlikte el değiştirmesi eskiçağın değişmez kuralıdır.
Yaklaşık 2 yüzyıl sonra bu kez Büyük İskender’i saygıyla selamlayacaktır Lidyalılar. Bu dönemde Sardis adıyla anılacak olan bu antik kent izleyen Roma döneminde varlığını Sardes adıyla sürdürecektir.
Günümüzde “Allah tuttuğunu altın eylesin!” sözü kimseleri öfkelendirmez. Ama, Frigya kralı ünlü Midas bu hastalığa tutulmuş her nasılsa. Yine söylenceye göre, Paktalos’ta yıkanarak sağaltmış hastalığını!
Yaşadığımız coğrafyanın altı da üstü de altın değerinde!
Yaşamımız boyunca buralardaki değerleri gezip, görmeye çalışsak geride kalan ömrümüzün buna yetip yetmeyeceği tartışılır. Uygarlığın beşiğindeki ziyaret edilesi mekânlardan birisini daha eksiltmiş olmanın dayanılmaz hafifliği ise kesinlikle tartışılmaz!
