cumhuriyetciyorum

UKRAYNA’DA
SAĞLIK REFORMU
Sağlık Reformu ya da bizdeki adıyla Sağlıkta Dönüşüm burada epeyce yol aldı. Tozpembe zamanlar geride kaldı. Acı ilaçlar içilmeye başlandı! Ancak, halk yine de memnun, ya da en azından memnuniyetsiz görünmüyor.
Sağlık Reformu başlığı altında bu kez çok uzağımızda olmayan Ukrayna’dan bir kesit paylaşmak yakın geçmişte yaşadıklarımızı anımsatması bakımından yararlı olabilir.
Bilindiği gibi Ukrayna, Sovyetler Birliği’nin dağılması sonrasında yüzünü batıya döndü. Bu durum, yüzünü dönmenin ötesine geçip de eşyanın doğasına aykırı bir duruma evrilince sorunlar yumağı oluşmuş oldu. Her ne kadar bir zamanlar bileşeni olduğu Sovyetler tarihe karışmış olsa da Ukrayna bulunduğu bölgeyi göz ardı etmemeliydi. Bugüne gelindiğinde bile Ukrayna’nın toplam dış ticareti içinde Bağımsız Devletler Topluluğu’nun payının % 35’lerde olduğu bilinirse durum daha iyi anlaşılmış olacaktır.
Bu gibi uzunca bir komünist geçmişe sahip ülkelerde yüzünüzü batıya dönmek sıradan bir eylem değil elbette. Tılsımlı sözcük reformla özdeşleşmiş olan batılılaşma ve batıyla bütünleşme pek çok alanda ve özellikle de sağlık ve eğitimde kazanımların yok olması anlamına geliyor. Geçmişte bireylerin ve toplumun sağlığıyla uğraşan sistem artık vatandaşların ödeme gücünü belirlemeye odaklanmış oluyor.
Ukrayna’da geçtiğimiz yılın son ayında sağlık bakanlığına Oleksandr Kvitashvili! adlı bir Gürcü atanmış. Bu atamanın üzerinden çok geçmeden bir başka renkli devrim ülkesi olan Gürcü kökenli yeni bakanın ezberleri bozacak uygulamaları kendisini göstermekte gecikmemiş.
Ukrayna yaklaşık 30 yıl önce insanlık tarihinin unutamayacağı bir nükleer felaket yaşamıştı. Çernobil santralının patlaması sonucu yaşanan facia Ukrayna’nın yanı sıra bölge ülkelerini de derinden etkileyen sağlık sorunlarına yol açmıştı. Böyle bir ortamda kanserin ülke sağlık ortamında önem kazanmasına da şaşırmamak gerekirdi.
Bu özel durumu da kapsayan koşullarda yapılanmış olan Ulusal Kanser Enstitüsü her nedense yeni bakanın öncelikle odaklandığı kurum olmuş.
Alanındaki deneyimiyle tanınan bu kurum 560 yatağı ve günde 400 hasta başvurusu olan önemli bir merkez. Yüzü aşkın araştırmacı ve 150’yi geçkin hekimin çalıştığı merkezde 1000’den fazla çalışan mevcutken % 30 oranında küçülmesi kararı alınıyor. Gerekçesi ise merkezin başında bulunan ve dünyaca da tanınan Dr Ihor Schlepotkin’in usulsüz harcamaları ve kamu kaynaklarının savurganca kullanımından sorumlu tutulması. Hiç kuşkusuz olmayacak bir şey değildir bu. Ama, alanının önde gelen kurumunun bu gerekçeyle küçültülmesi de bir o kadar ilginç bir karar olsa gerektir.
Son bir ilginç not! Parasal usulsüzlük suçlamasıyla merkezin başındaki görevinden uzaklaştırılan Schlepotkin’e ABD’de Georgetown Üniversitesi’nde iş veriliyor.
Hem yıkım, hem beyin göçü!
Benzer durum Türkiye’de Dr Refik Saydam Hıfzıssıhha Enstitüsü’nde yaşanmıştı. Cumhuriyet’le yaşıt bu araştırma ve geliştirme kurumunun yok edilmesiyle Türkiye aşı üretemez duruma düşürülmüştü.
Ama, halk memnundu!
Böyle olunca da akan sular dururdu!
Ceyhun BALCI, 13.02.2015
Bu yazıya esin kaynağı olan makaleye bağlantıdan erişilebilir :
http://www.counterpunch.org/2015/02/12/ukrainian-healthcare-and-the-inept-reforms-of-new-ukrainian-westernizers/

ÇİVİSİ ÇIKMIŞ ÜLKE

Amin Maalouf “Çivisi Çıkmış Dünya” koymuştu son kitaplarından birinin adını. Yeryüzünün çivisi çıktığına göre Türkiye’ninkinin çıkmış olması da şaşırtıcı sayılmamalı!
Dolar tutulamıyor, eski istihbaratçı vekil olsun mu, olmasın mı tartışmaları arasında unutulan bir şey var!
Çok önemli!
Türkiye’deki bunca sorunun arasında kaynayıp gidiyor!
Türkiye’nin kâğıt üzerinde bir anayasası ve anayasal kurumları olduğuna kuşku yok! Ama, işte o Anayasa askıya alınmış durumda!
Var ama yok! Nasıl oluyorsa!
Türkiye Cumhuriyeti tarihinde siyaset hiç bu kadar yozlaşmamıştı, kimliğini yitirmemişti dersek her halde yanılmış olmayız!
Yurttaşları gönüllerinden geçen siyasi partiye oy vermekten alıkoyan acımasız baraj yetmezmiş gibi; parlamentoda yer alan siyasi partiler de hızlı bir benzeşme eğilimi içine girmiş durumda!
Ülkenin başındaki iki büyük dert olan “dinci gericilik” ve “etnik bölücülük” şu ya da bu şekilde TBMM’deki tüm partilerin ilgi alanı içine girmiş durumda. Her iki belanın da güçlü temsilcileri varken, onlara karşı durmaları gereken diğerleri de bu kaynaklardan beslenme derdine düşmüş durumdalar.
Sıkça yineler oldum! Kahrolası vekillik sevdası diyorum bir kez daha!
Siyasetteki bu boşluğa, anlaşılmaz karmaşaya hayır demesi gerekenler de yaklaşan seçimler gerekçesiyle olmalı ki; ağızlarına fermuar çekmekteler.
Hele bir seçilip kendimizi kurtaralım, sonra ülkeyi kurtarırız demekte sakınca görmemiş oluyorlar bu tutumlarıyla!
Siyaset bu boşluğu kaldıramaz!
Giderek umarsızlaşan ve umutsuzlaşan kitlelerin ilgisi bir şekilde çekilmeli!
Çıkar yol gösterilmeli!
Çıkan çiviler yerlerine çakılmalı!
Umutla bekliyoruz….
Ceyhun BALCI, 12.02.2015

AKILSIZ İNSAN

Laiklik ilkesi şimdilerde modası geçti denilen diğer beş okla birlikte 5 Şubat 1937’de girmişti Anayasa’ya! Yazgının cilvesine bakın ki; o önemli anayasal ilkeyi sahiplendiği, ona kol kanat gerdiği için Türkiye akademiyasının gerçekten seçkin bir üyesi tam da 5 şubatta yargılandı!

“Bilime Özgürlük, Rennan Hocaya Adalet!” diye haykıranların katılımıyla yalnız bırakılmamış oldu bu seçkin kişilik.

Anayasa yerli yerindeyken, Anayasa Mahkemesi’nin içtihat niteliğindeki 3 kararı varken ve bunların üstüne AİHM bunları onamışken özgürlük bağlayıcı yaptırıma çarptırılan Rennan Pekünlü’nün demir parmaklıklar ardındaki ağlatıya eşdeğer serüveni insanım diyen herkesi bir kez daha düşündürmeli! İnsan için pek çok tanım yapılmakla birlikte en çarpıcı ve ayırt edicilerden ikisi birisi sorgulayıcılık ve uygarlık yaratıcılığıdır denilebilir.

Çocuk yaştaki kızlarımızın evlenebileceğinin ya da bugüne değin bilememiş olsak da cinsel anlamda anamızdan bile etkilenebileceğimiz zırvaları ancak aklını yitirmiş toplumlarda seslendirilebilecek türden inciler olarak belleklerdeki yerini aldı!

Toplum aklını yitirirken ülkenin aydın kılıklıları ne yapmaktaydı? Aymazlık, adam sendecilik ve budalalık onların eylemini (daha doğrusu eylemsizliğini) tanımlamaya bilmem yeter mi?

Yirmi yılı aşkın zaman önceydi! İzmir’de İnsan Hakları temalı bir sergi açılmıştı. İşkence araç ve gereçlerinin arasında kendisine yer bulan takke, tespih ve rahle gibi dinsel nesneler az önce sorduğumuz sorunun yanıtını haykırır gibiydi. Bu sıradan nesnelerin böylesi bir sergideki varlığı aydıncıklarımızın dinselleşmeye bakışını ortaya koymaktaydı. Belliydi ki, aydıncıklarımız dinsel nesnelere ve onların önde geleni türbana özgürlük penceresinden bakmaktaydılar. Bu şaşı bakış açısı davanın daha başlangıçta yitirildiğinin belirtisi olmuştu. Tam da o yıllarda yaşanan Madımak Katliamı bile ayakların suya ermesine yetmedi. Ahlar, vahlar ve ağıtlar arasında solculuk da rayından çıkmış, aydınlanmacı ve kazanımları korumacı kimliğini mavi boncuk dağıtıcılığına bırakmış oluyordu. Bu budala ve aymaz anlayışın bugün gelinen noktada bile pek çok aydın kesimi uyandırmaya yetmediğini üzülerek ve biraz da öfkelenerek gözlemliyoruz!

Laiklik ilkesine dünyanın başka pek çok ülkesinde dokunulamazken Türkiye’de kolaylıkla aşındırılıp, Anayasa’nın bile değiştirilmesine gerek kalmaksızın yerle bir edilebilmişti.

Avrupa, laiklik kazanımını kent meydanlarında yakılan engizisyon ateşinin içinden geçerek elde etti. Türkiye’de laiklik ilkesinin yaşama geçirilmesi sürecinde tek kurşun atılmadı, tek can yanmadı! Bir bakıma altın tepsi içinde buldu Türk milleti bu önemli kazanımı önünde. Bu şans süreç içinde aymazlığı ve duyarsızlığı beslerken, geldiğimiz noktada o zaman yanmayan canların yanması sonucunu doğurur oldu.

Madımak Katliamı engizisyon ateşinin ta kendisi oldu, canlarımızı yaktı!

Rennan Pekünlü hocanın başına gelen ise olsa olsa engizisyonun ete kemiğe bürünüp 21. yüzyıl başında Türkiye’de ateşiyle değilse bile yargılama kisvesiyle yakmayı sürdürmesidir.

Laiklik bir kez elden gittiğinde insanın aklı başından alınmış oluyor. Başka deyişle, laiklik insan aklının kullanılma güvencesidir.

Akılsız insanın başka bir canlıdan farkı kalır mı? Sıradan farklılıklarını kibir ve böbürlenme gerekçesi yapan insanın gerçek anlamdaki üstünlük özelliğini sahiplenmemesi de bir başka önemli çelişki sayılmaz mı?

Anlaşılabilir olması bakımından “laiklik akıldır, aklın kullanılmasıdır” demek bilmiyorum çok mu iddialı bir saptamadır?

Türümüzün bu sıradışı hünerini anımsamsı dileğiyle…

Ceyhun BALCI, 08.02.2015

BİR HASTAM…

Saat öğleye doğru ilerlerken bir kadın hasta içeri adımını atar atmaz ve bana da neyiniz var sorusu fırsatı tanımaksızın artık kanıksadığım biçemle isteğini dile getirdi!

“Kolumun filmini istiyorum!”

Kolunun çıkık olduğunu söyleyen çıkıkçı kadın, hastanın omzunu yerine koymuş. Ama, emin olmak için de film çekilsen iyi olur demiş!
Deneyimlerim gereğince, bu tür hastalara aydınlatma yapmanın, film gerekmiyor demenin yararsızlığı konusunda ikilem içinde bile değilim.
Bakı sonrası, film isteğinde bulunup başlıyorum beklemeye!
Filmini görüp de omzunuz yerine gelmiş dediğimde hastanın yüzüne yansıyan mutluluk ifadesini görmeliydiniz.
Birkaç dakikalık zaman aralığına sığan bu deneyim bir şeyler düşündürmese olmazdı!
Her gün evden çıkıp yürüyüp/metroya ya da otobüse binip/işimize varıncaya dek tanıklık ettiğimiz sayısız cehalet örneğinden benim payına düşen bir başkasıydı.
Ülkeyi ve elbette dünyayı yönetenlerin cehaleti neden kutsadıklarını, neden başlarının üzerinde gezdirdiklerini bir kez daha anlamış olacaktım bu örnekle kim bilir kaçıncı kez!
Bilginin, bilimin ve bilenin aşağılandığı, yerden yere vurulduğu bir ortamda cahil kitlelerin bu manzara karşısında zevkin doruklarına ulaştığını biraz özenli olduğunuzda kolaylıkla fark edebilirsiniz!
Böyle bir toplumsal ortamda insanlığın gönençli olması, demokrasiyi çalıştırabilmesi olası mı?
Yanıt evetse sözü de yazıyı da bırakma görevi düşer bizlere!
Diğer seçenekse insanı, insanlaştırmak başka deyişle cehaleti alt etmek! Zor, ama olanaksız değil! Çaba, emek ve didinme gerektirdiği de kesin!
Ceyhun BALCI, 03.02.2015

DİN ÜZERİNDEN

Ürkünç ve korkunç Charlie Hebdo saldırısı başka bir şeyleri tetiklemesi bakımından da önemsenmesi gereken bir sonuç doğurdu. Bir kez daha yinelemekte yarar var! Hepimiz Çarliyiz diyerek bu saldırının kabul edilemezliğini ortaya koymaya çalıştık.

Bunu yaparken dinsel simgeleri ve kutsal kişilikleri doğrudan hedef almanın tehlikelerinden de söz etme gereği duymaktan geri durmadık. Bunu sorgularken, Charlie Hebdo’nun Hıristiyanlığı da hedefe koyduğu karşılığını aldık. Bir dost sohbetinde edindiğim bilgiye göre bu nedenle onlarca dava açılmış Charlie Hebdo hakkında. Buna karşılık Müslümanlar tarafından açılan dava sayısı tekmiş. Gerçek şu ki; Müslümanlar ya da onları temsil ettiğini düşünenler dava değil doğrudan ateş açıyorlar. Zaten, bu asimetrik durum var oldukça mizah, hiciv ya da başkaca bir yöntem kullanarak kabul edilebilir karşılık alınması olanaksız gibidir.

Charlie Hebdo saldırısı sonrasında dinselliğe yönelik yazı ve düşünce paylaşımları, bu konuda özenli olan Türk medyasında bile hız kazandı ne yazık ki! Cumhuriyet gazetesinin Charlie Hebdo eki bırakın dışındakileri içindekileri bile rahatsız etmeye yetti. Işık Kansu rahatsızlığını yazılarına ara vererek dışavurma gereği duydu. Bu konunun gazetede yeni çatlamalara kaynaklık ettiği de bir başka taze haber.

Kişisel görüşümü bir kez daha paylaşma gereği duyuyorum! Dinsel simgeler üzerinden özgürlük gösterilerine girişmenin son derece gereksiz ve bir o kadar da tehlikeli olduğu düşüncesindeyim. Bu düşüncemin kaynağı korku ya da çekince değildir. Bu yolla sonuç almanın olanaksızlığıdır dinsel simgeler üzerinden yazıp, çizmenin ve bilgi paylaşımına soğukluğumun nedeni!

Bugünkü Aydınlık’ta Örsan K. Öymen’in “Allah Var mıdır?” yazısını okuyunca kaygım depreşmiş oldu. Her şeyden önce söz konusu yazının altına imzamı atarım. Bu şekilde yazmanın bir özgürlük olduğu konusunda da kuşkum yok! Ama, söylemlerimiz ve eylemlerimiz bir sonuca erişme amacı taşımalı ilkesi gereğince baktığımda dinselliğe doğrudan eleştirinin sonuç vermeyeceği kanısındayım. Eğer, sorunun değil de çözümün parçası olmayı amaçlıyorsak bu tutumdan uzak durmalıyız diyorum!
Türkiye’nin güncel sorunları açısından baktığımda da dinsel simgelere doğrudan yönelen yaklaşımların ayrışmaya yol açacağını görüyorum.

Türkiye dehşet verici bir dar boğazdan geçme çabası içinde. Bu darboğazı aşıp aşamayacağı en azından şimdilik belirsiz. (Elbette umutsuz değilim, ama gerçeği de saptama durumundayım) İçinde bulunulan durumda birleşme ve bağlaşma önde gelen gereklilik olduğuna göre gereksiz ayrışmaların dışında kalmanın en iyisi olduğu düşüncesindeyim. Türkiye’nin başındaki dertlere karşı birleşenler arasında dindar insanların da bulunduğunu yalnızca varsaymıyor, çok da iyi biliyorum. Dolayısı ile, dinsel simgelere doğrudan yönelen, onları sorgulayan söylemlerin ertelenmesi gereğini savunuyorum. Bu gibi söylemlerin yalnızca dincileri değil, dindarları da olumlu eksenden uzaklaştırabileceğini öngörüyorum.

Özgürlükçülük adına hemen her şey tartışılıp, sorgulanabilir. Buna karşı çıkmak söz konusu olamaz!

İstemim ayrıştırıcılığın değil birleştiriciliğin öne çıkartılması gereğince bu gibi tartışmaların ertelenmesine yöneliktir!

Yanlış anlatmamış olmayı dileyerek…

Ceyhun BALCI, 01.02.2015