cumhuriyetciyorum

Okul arkadaşlarının 40 yıl sonraki Eskişehir Buluşması duygu yüklü olduğu kadar coşkulu ve bir o kadar da öğretici oldu.

Birlikte geçirilen 7 okul yılı da eklendiğinde ortaya çıkan sayı yarım yüzyıla yaklaşmış oldu.

Bu türlü buluşmalar coşkulu olduğu kadar düş kırıklığı yaratmaya da eğilimlidir. Aradan geçen yıllar ortak noktaları aşındırmış ve hatta ortadan kaldırmış da olabileceği için birliktelik yüke de dönüşebilir kimi katılımcılar için. Doğrusu böyle bir olumsuzluğa tanık olmadım! Böylesi bir durum yaşandıysa bile fark edilemeyecek düzeydeydi.

Eskişehir’i gözlemlemek ve kimi yargılarda bulunmak konusuna gelince!

O yıllarda da Anadolu’nun yıldızı sayılabilecek Eskişehir aradan geçen 40 yıldan sonra olumlu değişimler geçirmiş. Türkiye’nin her hangi bir kentinde geçen yılların bıraktığı olumsuz izler göz önüne getirildiğinde Eskişehir için yapılan bu olumlu saptamanın daha anlamlı olacağı açıktır.

Eskişehir’in başına gelen iyi şeylerden birisi olan Yılmaz Büyükerşen’in burada yalnızca belediye başkanlığı yapmadığı, yıllarca yaşadığı ve bir akademisyen olarak da kente hizmet verdiği bilindiğinde başarısının rastlantısal olmadığı anlaşılır.

Kuşkusuz çarpık kentleşme Eskişehir için de söz konusudur ve bir bakıma kaçınılmazdır. Ancak, yerel yönetim aracılığıyla yaşama geçirilen kentsel girişimlerin bu çarpıklığı neredeyse göz ardı edilebilir düzeye düşürdüğü not edilmelidir.

Büyükerşen hocaya hak ettiği övgüler dizilirken onun yaklaşımına olumlu karşılık veren ve bu güzelliğin yaratılmasında yadsınmaz katkıları olan Eskişehirlileri unutmak haksızlık olur. Elmanın yarısı Büyükerşen’se diğer yarısı Eskişehirlilerdir.

Hakları yenmemeli!

Bozkırın yükselen ve yükseldiği oranda parlayan yıldızı Eskişehir tükenen umutları tazeleyen bir unsurdur artık Türkiye’de.

Kente yaşam veren Porsuk’un bundan 40 yıl önce koku ve kirlilik kaynağı olduğu düşünüldüğünde şimdilerde üzerinde dolaşan ırmak tekneleri ya da gondollarla kente renk ve yaşam kattığının altını çizmekte yarar var.

Caddelerinde ya da sokaklarında güvenle ve coşkuyla dolaşılan bir kent günümüzün hiç de azımsanmayacak artılarından birisidir kuşkusuz.

Kenti mavi ve yeşil birlikteliğindeki parklarla donatmak da günümüzde pek çok kentimizde yapılaşmaya yenik düşen bir uygulama olarak Eskişehir’de yaşam bulmayı sürdürüyor.

Kentin hemen her köşesinde boy gösteren heykeller de çağdaş ve gelişmiş bir kent imgesinin önde gelen öğeleri olarak dikkat çekiyor. Sanatçı başkanın kente katkısı böyle oluyormuş!

İnsanıyla hayvanıyla yaşamı anıtlaştıran heykellerin yanı sıra bir meydanı süsleyen görkemli bir başka heykelde Türk tarihinden kesitlerle birlikte farkına varmadan eğlenceli bir tarih dersi almanız olası burada.

Ya da geçmişte fabrikaların soğuk ve sevimsiz yapılarıyla boy gösterdiği bir bölgede korunan bir fabrika bacasının kent silüetine sevimlilik kattığına tanıklık edebileceğiniz kentin adıdır Eskişehir.

Eskinin meyve-sebze hâlinin basit bir düzenlemeyle gençlik merkezine dönüştürülmesi ve yanı başına şehir tiyatrosunu yoldaş alması da Eskişehir’e özgü olsa gerektir.

Odunpazarı’na geldiğinizde kendinizi tarihsel evlerin bulunduğu sokağın içinde buluvermeniz bu kentte karşılaşabileceğiniz hoşluklardan yalnızca birisidir. Bir de buna eklenen müzeler burası kente benzemiyor kentin ta kendisi dedirtecek bir başka güzellik olarak fotoğraf karelerimizdeki yerini almış oluyor.

Eskişehir irili ufaklı pek çok müzeyle donatılmış son 20 yıl boyunca.

Bu arada kentin gezgin akınına uğradığını da eklemekte yarar var. Özellikle, hafta sonlarında kentin çekim merkezlerine adım atmanın zor olduğunu bilmelisiniz. Hafta sonu günü olduğu için balmumu heykellerin sergilendiği müzeyi kapıdaki kuyruk bir kaç yüz metreyi bulduğu için gezemedik.

Yanı başındaki Milli Mücadele Müzesi’ni gezerek biraz olsun teselli bulduk. Eskişehir uzak tarihinin yanı sıra yakın tarihte Milli Mücadele’deki rolüyle de öne çıkan bir kentimiz. Çok iyi düzenlenmiş Milli Mücadele Müzesi kenti bu yanıyla da tanıma olanağı veriyor.

Yarım yüzyıla yaklaşan arkadaşlığın buluşması Eskişehir’e ilgimizi kısıtlamış olsa da bir kez daha gelme gereği yaratmış oldu.

Kent içinde gezilip görülecek sayısız yeri listemize ekleyerek bir sonraki sefere eski çağ tarihine ilişkin Eskişehir tatlarını da izlencemize ekleyerek şimdilik bu kadar diyoruz…

Yollar gidilmek için! Yollar sapılmak için! Gezgin için yoldan çıkmak iyidir diyerek Kütahya’ya uğruyoruz. Eskişehir’in komşusu ve üçte biri büyüklüğündeki Kütahya’da da şaşırtıya yol açacak mekânlar var!

Kütahya girişinde Evliya Çelebi anıtı

Kaleye doğru yol alıyoruz.

Kütahya Kalesi

Yapım tarihi 1410 olan Ulu Cami’yi görüyoruz ilk olarak. Timur fırtınasıyla sarsılan Osmanlı’nın Fetret Dönemi eseri olduğu anlaşılsa da yapım tarihinden dönemin koşullarından etkilenmeyen bir yapı olduğunu da eklemekte yarar var! Bunca yıldır dimdik ayakta durduğuna göre!

Yılların acımasızlığı karşında en kırılgan bölümlerden birisi olan ahşap kapısı Çini Müzesi girişindeki camlı korumada sergileniyor.

Ulu Cami’nin cam korumasındaki tarihsel ahşap kapısı

Kütahya’daki çincilik geçmişinin yüzyıllar öncesine dayanmasına karşılık Çini Müzesi’nin yalnızca 20 yaşında olması ironik bir durum.

Çini Müzesi’nin yer aldığı yapı Germiyan Beyi II. Yakup tarafından yaptırılmış. Altı yüz yaşında! Gök Şadırvan adıyla da da anılan yapının ortasında tek parça taştan fıskiyeli havuz yer alıyor.

Yapının banisi II. Yakup’un çinili sandukası da yapının içinde. Germiyan Beyliği son hükümdar II. Yakup’un kızıyla evlenen Yıldırım Beyazıt’a çeyiz olarak gelmiş. Osmanlı’nın büyümesi ve imparatorluğa yol almasında önemli adım olmuş da denebilir.

Kütahya çinilerinden oluşan eşsiz örnekler müzede sergileniyor. Tarihsel ortamda Kütahyalıların “Ateşte Açan Çiçekler” olarak da adlandırdığı çini sanatının başyapıtlarını izlemenin zevki bir başka!

Çini Müzesi’nden sonraki durağımız Macar Evi.

Eski Kütahya’nın dar sokaklarından kimi bakımlı kimi bakımsız ve yıkılmak üzere olan Kütahya evlerinin arasından ilerliyoruz.

Pek çoğunuzun Kütahya’da Macar’ın ne işi olabilir diye mırıldandığını işitir gibiyim.

Fransız Devrimi ve hemen sonrasındaki Napolyon Dönemi Avrupa’da devrimler çağını açmış oldu. Napolyon durdurulup, tarih sahnesinden indirilince Avrupa monarşileri bir araya gelerek varlıklarını sürdürmek amacıyla bir dizi karar aldılar.

Devrim bu! Ne karar dinler ne de ferman!

Tüm baskılara karşın Avrupa XIX. yüzyılın ilk çeyreğinden başlayarak devrimlerle sarsılır.

Polonya ve Macaristan Devrimleri başarısızlığa uğrayınca öncülerine de sürgün yolu görünür.

Macar Devrimi önderi Lajos Kossuth (1802-1894) o yılların güvenli sığınağı Osmanlı’nın yolunu tutar. 1848’de Osmanlı’ya sığınan Kossuth’un geri verilmesi için yoğun baskı kuran Avusturya ve Rusya karşısında padişah Abdülmecit kararlı ve dik durur. “Ülkeme sığınanları geri vermeme uğruna tahtımdan ve tacımdan bile vazgeçerim!” dediği öne sürülür Abdülmecit’in!

Kossuth Müzesi 19 Eylül 1982’de açılmış

Sığınmacıların güvenliği ve sağkalımı düşünülerek Kütahya’ya yerleştirilirler. Kossuth, ailesi ve beraberindekilerle 2 yıl Kütahya’da konuk edilir.

Macaristan Anayasası’nı burada yazdığı pek çok kişiyle buradayken yazıştığı bilinir. Diğer yandan, siyasi etkinliklerini de sürdüren Kossuth Osmanlı’da geçirdiği bir kaç yıl içinde bir de Türkçe Dilbilgisi kitabı yazarak belki de kendisini sahiplenenlere şükran borcunu biraz olsun ödemeyi düşünmüş olabilir mi?

Kossuth’un sürgün rotası

Müze girişindeki görevlilerin Kossuth’u anlatmak için başvurdukları şu sözü paylaşmadan geçmeyelim :

“Macarların Atatürk’ü!”

Bir kişinin anlam ve önemi bundan daha iyi anlatılabilir mi?

Zamanının son derece nitelikli bir konutu Kütahya’da kaldığı sürece Kossuth’un hizmetine sunulmuş.

Konaktaki çok sayıda oda özgün haliyle korunmuş. İçindeki eşyalar ve etnografik nesneler müze olmasını sağlamış.

Kossuth Evi’ne Macaristan devleti de ilgi göstermiş. Her yıl 15 Mart’ta Kossuth’un başkaldırdığı günde Macar yetkililerin katılımıyla törenler yapılmaktaymış burada.

Bahçede bir de Kossuth heykeli var ben burada yaşadım der gibi duran ve teşekkürlerini sunan!

 

 

Paris Fransa’nın yalnız yönetsel değil tarihsel bakımdan da başkenti.

Paris’in yürüyüşçü dostu bir kent olduğunu söylemek olası. Pek çok rehberde Paris için çok sayıda yürüyüş rotaları önerilmekte. Bizim tercihimiz karışım yapmaktan yana oldu. Tarih öncesi Paris’inden başlayıp Roma dönemini ve elbette Napolyon ve Devrim Paris’ini aynı potada eriten bir karışım. Aradan geçen 200 yüzyılı aşkın zamandan sonra Paris çok değişmiş olsa da devrimin izleri silinmiş değil. Bu izler istense de silinecek gibi değil.

Bugünün Paris’inin mimarı sayılan Baron Hausmann’ın köktenci yıkımlarına karşın eski Paris olabildiğince korunmuştur denebilir.

Başlangıcı adı üstünde “sıfır noktası”ndan yapmak uygun olurdu. Öyle de yaptık. Paris’in ve Fransa’nın sıfır noktası bir ırmak adacığı olan Ile de la Cité yani “Kent Adası”. Burası, aynı zamanda Paris’ten Fransa’nın herhangi bir noktasına uzaklık ölçümünün başlangıç noktası.

Sıfır Noktası

Paris’in en önemli ve ayakta kalabilmiş ortaçağ yapıtlarından olan Notre Dame Katedrali’nin önündeki sıfır noktasını fotoğraflamadan önce Roma dönemi Paris’inden buluntuların sergilendiği Kript Arkeoloji Müzesi’ni unutmak olmazdı.

Gallo-Roma Paris’inden başlayarak Ortaçağ Paris’ine uzanan yaklaşık 2000 yıllık bir tarihsel geçmişe ilişkin buluntuların sergilendiği bu yeraltı müzesi Notre Dame Katedrali önündeki geniş meydanın altında yer alıyor. Hem coğrafik hem de tarihsel bir sıfır noktasında olduğunuza kuşku yok. Galya oymağı olan Parisilerden Roma İmparatorluğu’na geçen egemenlik kentin adının da Lutetia olarak değişmesini gerektirmiş. Bu adacıktaki Paris İÖ 52’de Jül Sezar’ın burayı ele geçirmesine dek ilkel bir köy olmaktan öteye geçememiş. Dönemin Paris’i ya da Romalıların Lutetia’sı Germen akınlarına karşı Roma İmparatorluğu’nun önemli bir savunma hattı olmuş. Tarih boyunca yaşanan sayısız gelişme pek çok şeyi değiştirmiş olsa da kentin adı olan Paris geçici değişiklikler dışında geçerliliğini günümüze kadar korumuş. Paris’in geçmişine yönelik bu kısa ziyaretten sonra gönül rahatlığıyla Notre Dame Katedrali’ne yönelebiliriz.

Notre Dame Katedrali Ile de la Cité’nin doğusunda yer alan katıksız bir Gotik yapı. 1163’te başlayan yapımı tam 170 yıl sürmüştür. Adı Meryem Ana’ya göndermede bulunur. Aradan geçen yüzyıllara karşın katedralin kuleleri Paris’in yüksek yapıları sıralamasında yer almayı sürdürmektedir. Her birinin yüksekliği 69 metre. Biraz daha doğuda konuşlu külahın yüksekliği ise 90 metre dolaylarında. Notre Dame Romanesk mimariyi izleyen Gotik biçemin önde gelen yapıtlarından birisi olarak da ünlenmiştir.

2013 : Notre Dame’ın yapımına başlanmasının 850. yılıydı

Güney kulesindeki Emmanuel’in Notre Dame’ın günümüze kadar korunabilmiş olan tek çanı olduğunu öğreniyoruz. On üç ton ağırlığındaki Emanuel’in tokmağı bile 500 kilodur. Kuzey kuledeki 8, orta bölümdeki 7 ve güney kuledeki Emmanuel’in kardeşi sayılan Marie çanları devrim döneminde yerlerinden alınarak top yapımında kullanılmış. Çan kulelerine çıkabilmek için giderek daralan tam 422 basamağı tırmanmayı göze almanız gerekiyor.

 

Yapının en önemli cephesi üç giriş kapısı olan batı cephesidir. Kapılara Meryem Ana, Son Yargılama ve Aziz Anne adları verilmiş.

 

Güney ve Kuzey cephelerde de her biri 13 metre çaplı Gül Pencere’ler yer alır. Renkli camla, desenlerle ve resimlerle bezenmişlerdir. Katedralin bugüne kadar ulaşabilen özgün öğelerindendir. batı cephenin önemli bir başka öğesi Batı Gül Pencere’dir.

Bu pencereyi hemen önündeki kucağında bebek İsa ile Meryem Ana yontusu süslüyor.

Gotik mimarinin önde gelen özelliklerinden sayılan Gargoyle’lar katedralin önemli unsurlarındandır. Geceleri canlanarak katedrali koruduklarına ve gündüzleri ise taşlaşarak hareketsizleştiklerine inanılır.

Doğu cepheye ise payandalar egemendir. Yapımdan sonra duvarlarda kendisini gösteren çatlama ve bozulmalara karşı destek amacıyla yapıldıkları düşünülmektedir. Kimileri ise bu payandaların yapım sırasında kullanıldıklarını, sökülmelerinin unutulmasının bitmeyen inşaat görünümüne yol açtığını ileri sürmektedirler.

Notre Dame Katedrali’nin önemli tarihsel tanıklıklarına gelince!

1572’de IV. Henri’nin Margret de Valois ile evliliği, 1793’te devrimcilerin katedralin adını Nedensellik Tapınağı olarak değiştirmesi, 1795-1802’de katedralin devrimciler tarafından kapatılması, 1804’te Napolyon Bonapart’ın kendisini imparator olarak taçlandırması,1944’te Paris’in Kurtuluş törenlerinin gerçekleştirilmesi ve 1970’de Charles de Gaulle’ün cenaze töreni ilk akla gelenlerdir.

Görkemli bir ortaçağ yapısı olan Notre Dame Katedrali’nin öne çıkmasında ve dünya tarafından da tanınmasında Victor Hugo’nun payı tartışılmaz olsa gerektir. “Notre Dame’ın Kamburu” romanının kahramanları zangoç Quasimodo ve biricik aşkı Esmeralda’nın milyonlarca dünyalının bu sıra dışı yapıtı tanımalarındaki katkısı da kuşkuya yer bırakmayacak denli güçlüdür. Burayı ziyaret eden pek çok kişinin onların ruhunun buralarda dolaştığını duyumsaması da boşuna değildir. Esmeralda adının yakındaki bir hediyelikçide yaşatılıyor.

Katedralin doğu cephesinin arkasında ve adacığın doğu ucunda XIII. Jean Meydanı yer alıyor. Zarif bir fıskiyeli havuz da bu alçakgönüllü meydanı süsleyen önemli bir öğe olarak boy gösteriyor. 1844’te Papa XIII. Jean onuruna yaptırılmıştır.

Doğu tarafındaki St Jean Çeşmesi

Katedralin güney tarafındaki Büyük Şarlman (742-814) anıtı gözden kaçırılmamalıdır. Hükümdarlığı döneminde Batı ve Orta Avrupa’yı birleştirmiş olması nedeniyle “Avrupa’nın Babası” olarak da tanınır. Hem Alman hem de Fransız monarşileri köklerinin Şarlman’a dayandığını öne sürmektedir. Frank kralı olarak başladığı kariyerini Lombardia ve Saksonya’yı krallığının topraklarına katarak taçlandırmıştır.

Kutsal Roma Cermen İmparatoru Şarlman