cumhuriyetciyorum

Sonda söyleneceği başta söylemekten alamayacağım kendimi. Küçük, alçakgönüllü ve de yalnız ada ülkesinin elde ettiği başarıları gördükçe insan olarak gururlanırken Küba’ya saygım ve sevgim de katlanıyor.

Küresel salgın insanlığı ülkeler üzerinden de sınamakta. Kişi başına 10.000 dolardan fazla sağlık harcaması yapan ABD’nin içine düştüğü acınası durum ortada. Avrupa’nın varsıllarını da unutmamak gerek bu sefalet tablosunda aldıkları yere bakarak.

Her sözün başında sağlığa ayrılan pay, dolayısı ile de harcanan paranın azlığından dem vuranlara da ders olmalı bu tablo.

Ne kadar harcadığınızdan çok nasıl harcadığınız; koruyuculukla ve toplumculukla alacağınız sonuç da oldukça önemlidir. Özetle, sağlığa çok para harcamak övünç kaynağı olamaz. Az harcamayla çok iş çıkartmak öne çıkartılmalıdır. Sağlığı kazanç alanına dönüştürenlerin, sağlıklı insanı kayıp hasta insanı kazanç olarak görenlerin harcanan parayı öne çıkartmalarında şaşılacak bir şey yoktur.

Salgında Çin’in elde ettiği başarı kimselerin yadsıyamayacağı kadar açık ve nettir. Trump’ın Çin’e yönelik saldırganlığı da bu durumu doğrulamaktadır.

Yüksek teknolojiye yaptığı yatırımın karşılığını gönenç olarak alan Güney Kore test, tarama, filyasyon üçlemesi üzerine kurduğu yaklaşımıyla büyük bir başka başarının altına imza attı.

Singapur bir kent devleti olduğu ve Yeni Zelanda da uzaklarda yalıtılmış bir ada olduğu için  başarılarında şaşılacak bir durum yoktur.

Küba’nın sağlık alanındaki gelişmişliği sağır sultanın bildiği gerçek.

Toplumcu ve koruyucu sağlık anlayışını nitelikli ve nicelikli tıp ordusuyla tamamlayan ada ülkesi Küba destan yazmayı sürdürüyor. Üstelik bu işi alçakgönüllülükle ve hemen herkesin ayrımsız yardımına koşarak yapıyor. “Tıp enternasyonalizmi” olgusunu dünyaya armağan eden ülkedir Küba. Okyanusta bir başına kalmış, kimselerin limanına sokmak istemediği İngiliz yolcu gemisine kucak açmanın yanı sıra acınacak duruma düşen İtalya’nın yardımına Çin’le birlikte koşmak da Küba’dan görmeye alıştığımız sıradan bir davranıştı.

Türkiye’nin salgın karnesi ise her şeye karşın iyi olarak niteleniyor. Bu iyilikte başta hekimler olmak üzere onları özveriyle tamamlayan sağlık ordusunun katkısı yadsınamaz. Türkiye’de bu konuda öne çıkartılan yaklaşımın tedavi başarısı olması ise pahalı ve zahmetli bir yolun seçilmiş olduğunun göstergesidir. Hakkında bilmediklerimizin bildiklerimizden kat kat fazla olduğu korona virüsü önlemek varken tedavi etmeye çalışmak hiç kuşkusuz riskli ve sonu yakında olmayan bir süreçtir. Ne yazık ki Türkiye’nin son yıllarda sağlıkta dönüşüm programıyla birlikte içine düştüğü “hasta ol da gel” anlayışına bire bir uygundur.

Koruyuculuk penceresinden bakıldığında ülkemizin sergilediği başarımın hiç de iyi olmadığının altı çizilmelidir.

Küba’ya dönersek!

Koruyuculuğu rehber edinen Kübalıların salgın başlar başlamaz Çin’e sağlık ekibi gönderdiğini öğreniyoruz basına yansıyan haberlerden. Bir yandan Çin deneyimine tanıklık edilirken diğer yandan salgına karşı yapılanları yerinde görmek yaşamsal önem taşıyor.

Oysa salgının başlangıcında aralarında benim de olduğum sayısız kimse salgını ciddiye almıyordu. Çin’de, bilemedin uzak doğuda kalır, yaşam kaldığı yerden sürer diye düşünmüştük.

Küba 11.2 milyon nüfuslu bir ada ülkesi. Böyle olmakla birlikte insan hareketi bakımından yalıtılmış da değil. Hatırı sayılır bir turizm etkinliği var. Mayıs’ın son haftasına girilirken adadaki korona olgu sayısı 2000’in altında kalmış. Toplam 82 ölüm bildirilmiş. Ölüm oranı olan milyonda 173 sayısının İngiltere’deki milyonda 3907’yle karşılaştırılması bile gereksiz olur. Toplam 92 sağlık çalışanına bulaş olmuş ve bunlar arasında ölen yok.

Küba’da 1959’da devrim olduğunda toplamda 6000 olan hekim sayısının yarısı ülkeyi terk etmiş. Havana Tıp Fakültesi’ndeki toplam 250 tıp öğretmeninden ise geriye 12 kişi kalmış. Yüzyıllarca sömürgecilik ve emperyalizm kıskacında kıvranan Küba 60 yılda bir sağlık devine dönüşmüş. Elbette akla ve bilime yaptığı yatırımla.

Kazanç odaklı Batı ilâç endüstrisinin tersine Küba ilâç üretimi gereksinime yanıt vermeye odaklanmış. Batılı ilâç devleri önce hastalık yaratıp sonra o uydurma hastalığı tedavi edeceği savlanan ilâçlar üzerinden akıl almaz kazançlar elde ederken; Küba ilâç endüstrisi kendi gereksinimini sağlayacak üretimi yaparken, 50 dolayında ülkeye ilâç dışsatımı yapma başarısını yakalamış.

Dört yüz bini aşkın kişiden oluşan Küba sağlık ordusu 150’den fazla ülkeye hizmet götürmüş. Küresel salgın patladığında 28.000 Kübalı sağlık çalışanı 58 ülkede insanlara hizmet vermekteymiş. Son olarak Küba’daki Henry Reeve tıp tugayından 2300 sağlıkçı 24 ülkenin yardımına koşarak Covid-19 olgularının tedavisinde etkin rol almış.

Küba’nın sağlık alanındaki duruşunu düşünürken Türkiye’de büyük tartışmaya konu olan aile hekimliği sistemine geçilişini anımsadım. Sanırım 2007 yılıydı. Bu konuyla ilgili olarak İzmir Tabip Odası bir etkinlik düzenlemişti. Etkinliğe daha önce SSK Genel Müdürlüğü de yapmış olan Kemal Kılıçdaroğlu’nun yanı sıra Küba’nın o zamanki Ankara Büyükelçisi Ernesto Gomez Abascal katılmıştı. Büyükelçi sözlerine bizde de aile hekimliği sistemi var diyerek başlamıştı. Ama nasıl bir aile hekimliği? Elbette, koruyucu, toplumcu ve halkçı aile hekimliği. Daha 2005’te Küba’nın her 167 kişiye bir doktor oranıyla dünya önderliğini yakalamış olduğunu da ekleyelim. Birinci basamak sağlık anlayışı Küba sağlık sisteminin belkemiğidir. Başka deyişle Küba insanların hasta olmasını beklemek yerine hasta olmalarını önlemeye çalışır.

Belkemiğine eşdeğer birinci basamaktaki tüm bileşenler Covid-19 virüsü Küba sınırlarından girmeden önce salgınla ilgili olarak eğitimden geçirilmiş. Tam da burada bizim böyle bir şey yapmak yerine milyon kutu etkisi belirsiz ilâç istiflemeyi hüner saydığımıza değinmeden edemiyorum.

Küba’nın Covid-19 tedavi protokolünde 2 ilâç yer almış. Heberon ve interferon gibi Küba üretimi ilâçlarla bu protokole özgün katkıda bulunulmuş. Özellikle Heberon kullanılan olgulardaki ölüm oranı toplamdaki % 2.7’ye karşılık % 0.9 düzeyinde kalmış.

Küçük Küba’nın sağlıkta devleşerek küresel salgında da önderlik rolünü üstlendiğini kolaylıkla söyleyebiliriz.

Toplumcu, koruyucu, halkçı ve akılcı sağlık!

Salgından çıkartılması gereken en önemli derstir.

2013 yılının ekim ayında İzmir Tabip Odası o zamanki Küba Büyükleçisi Alberto Gonzales Casals’i de ağırlamıştı. Ziyaretinin anısına Küba ve Sağlık sunumunu izlemişti hekimler.

http://www.izmirtabip.org.tr/News/2696

Yasak kalkınca ilk yolculuk zorunlu nedenle İstanbul’a oldu.

Düşündüm taşındım! Uçağı seçtim.

Daha güvenli göründü gözüme nedense.

Güvencem hava taşımacılığının çok daha kuralcı ve ciddi olmasıydı. Havacılık hata kaldırmadığı için kurallar birebir uygulanır.

İzmir Adnan Menderes havaalanına varır varmaz özenle gözlemlemeye çalıştım.

Sosyal mesafe ve olabildiğince temassız bir ortam oluşturulduğunu söylemek olası. Uçuşların önceki gibi yoğun olmayışının da payı var bu olumlulukta elbette. Uçağa biniş de kurallara bağlanmış. Bu kurallara da uyulduğunu gördüm.

Uçuş olmasa havaalanında gördüklerimi dört dörtlük olarak nitelerdim. Kabin içinde yan yana, kaçınılmaz şekilde temaslı oturma düzeni bir çuval inciri berbat etti demekten alamıyorum kendimi. Bunu öngördüğüm için yaşamımda ilk kez business sınıfından bilet aldım. Yirmi kişilik bölümde 5 yolcu olunca sosyal mesafe de doğal olarak sağlanmıştı. Ölümcül salgın koşullarında bile para her şeyin önüne geçmiş durumda. Havayolu şirketlerinin ayakta kalması ve kazançlarını sürdürmesi uğruna insan sağlığı tehlikeye atılabiliyor.

Uçaktaki manzarayı görünce günde bilmem kaç kez sosyal mesafe masalı anlatanlar geldi gözümün önüne.

Cumhuriyet’in en önemli yapıtlarından birisi denilerek geçen yıl açılan İstanbul havaalanının durumu yürekler acısıydı. Bunca böbürlenmeye ve şişinmeye karşılık ölüm sessizliği çökmüştü bu görkemli yapıtın üzerine. Havaalanından Cumhuriyet eseri çıkartmaya çalışanların da bu durumu değerlendirmesini diliyorum.

İzmir’e dönüş için havaalanı otoparkında 3 aydır tutsak olan aracıma bindim ve yola çıktım. Kuzey otoyolunu izleyerek İstanbul’un bezdirici trafiğinden uzak olurum diye düşündüm. Yanılmadım. Üçüncü boğaz köprüsü Yavuz Selim yoluyla akıcı trafikte bile Osman Gazi köprüsüne ulaşmam 1 saat 15 dakika sürdü.

Kuzey otoyolu boyunca gördüklerim içimin parçalanmasına neden oldu.

İstanbul’un yalnızca kuzeyinde kalmış olan yeşile bu otoyol aracılığıyla zehirli bir hançer saplanmış. Otoyolun çevresi hızla yapılaşmaya ve dolayısı ile betonlaşmaya açılmış. Ağaçlar yerini ucube yapılara bırakıyor. Üzüldüm. Hem havaalanı hem de onun bağlantı yolu olan kuzey otoyolu İstanbul’un tabutuna çakılan son çivi olmuş.

Azmanbul’un daha da azmanlaşmasının önü açılmış!

Bugün 20 milyona dayanmış olan nüfusun yakın gelecekte 30 milyona merdiven dayamasına şaşırmamak gerekecek.

Dünyanın gelişmiş ülkelerindeki metropollerin büyümesinin önüne geçilmiş olduğunu biliyoruz. İstanbul gibi büyümesi sınırlanmayan metropoller ise megapolleşirken bir yandan, diğer yandan da az gelişmişlik anıtları olarak geçiyorlar tarihe.

Yeni havaalanından İzmir’e 5 saat 50 dakikada geldim. Yolculuğun Osman Gazi köprüsünden sonraki bölümü ise 4 saat 35 dakika sürdü. Yolda 3.5 saatte İstanbul-İzmir duyurularını okuyunca bu yolu kim nasıl 3.5 saatte gitmiş anlamakta zorlandım.

Sözün özü hava yolculuğu öne sürüldüğü risksiz değil. Özel araçla yolculuk ise tersine son derece güvenli. Ama, yine de mola yerlerinde özenli olmakta yarar var.

Otoyol boyunca bazı gişelerde nakit para ödendiğini şaşırarak gözlemledim. Bu salgın ortamında kabul edilemez bir uygulamaydı bana göre.

Bir de otoyol ve köprü ücretlerini eklemek gerek.

Yavuz Selim köprüsünden İzmir’e gelene dek yaptığım ödeme herhalde 500 TL’ye yaklaşmıştır.

Sakın ben bu yoldan geçmem deyip ödemeden kurtulacağınızı sanmayın!

Bunlar Deli Dumrul köprüleri. Geçiş güvencesi verildiği için geçsen de geçmesen de para ödüyorsun! Vergilerinle…

Ceyhun Balcı, 06.06.2020

“… Her yerde bulunabildikleri ve ucuz oldukları için kedi yerine siyahileri deney hayvanı olarak kullanmak çok daha kolaydı.”

Dr. Harry Bailey, 1977, Tulane Üniversitesi Nöroşirürji Araştırma Merkezi

Teknolojimizin insanlığımızı aşmış olması korkunç bir durum.

Albert Einstein

Einstein insancıl bir nitelemede bulunmuş. Kuşkusuz haklı! Ama, durumu yeterince açıklamıyor.

Amerika’nın bir kez daha yangın yerine dönüştüğü günümüzde bir durum değerlendirmesi yapmak kaçınılmaz.

Amerikan tarihi konusunda yüzeysel olarak da bilgi sahibi olanlar için kölelik ve onunla bağlantılı ırkçılık olağan olmanın ötesinde zorunluluktur.

Günümüzde ABD’de yaşamını sürdüren siyahilerin dört yüz yıl kadar önce Afrika’dan taşındığı bilinmeyen bir durum değil. Gemilerle pislik içinde taşınan, derileri gibi yazgıları da kara insanlar Yeni Dünya’ya yolculuk sırasında sınanmaya başladılar. Sınavı geçemeyenler sonsuz uykularını Atlantik’in derinlerinde sürdürüyorlar.

Toprakları ellerinden alınan yerlilerden açılan alanlara işgücü olarak uzaklardan köle taşınması kaçınılmaz bir zorunluluktu. Oluşturulan bu statünün değişmez şekilde yerleşikleştirilmesi de.

Kuzey-Güney ya da Amerikan İç Savaşı bile bu durumu sonlandırmaya yetmedi.

Avrupa’dan Yeni Dünya’ya göç hiç kuşkusuz emperyalist bir olgunun gözlerimizin önüne yansımasıydı. Kölelik de bu olgunun olmazsa olmaz parçasıydı.

Her ne kadar Yeni Dünya’ya göçenler kendi devrimlerini gerçekleştirseler de kölelik düzeninden vazgeçmek hiç de kolay olmadı. O devrimin bugünkü ardılları bile aradan geçen yüzyıllara karşın kölelik konusunda açık ve net olamadılar.

Durum bugün de değişmiş değil!

ABD’nin Minnesota kentinde başlayıp hemen tüm ülkeyi etkisi altına alan öfke seli ABD’deki ırkçı ortamın değişmediğinin göstergesi sayılmalı.

Elbette, günümüzde işletmelerin girişine “Zenciler ve köpekler giremez!” yazısı konması gerekmiyor. Bu, ırkçılığın sonlandığı anlamına da gelmiyor. Irkçılık günün koşullarına ve zorunluluklarına bağlı olarak biçim değiştiriyor.

Minnesota’daki olay vicdanın ve insafın kabul sınırlarını aştığı içindir son günlerde gözlerimizin önüne serilen tepki görüntüleri.

Fiziksel ağırlıklı görüntüler tekilleşse de ırkçılık kapsamındaki ayrımcılık günümüzde de sürüyor.

ABD’de bir siyahinin ya da Hispaniğin fırsat eşitliğine sahip olduğu söylenebilir mi?

Tıp, ırkçı yaklaşımların varlığını sürdürdüğü önemli bir alan. Üstelik tıp ve dolayısı ile sağlık hizmeti temel insan hakkı sayılmaz mı?

Özellikle, “yapay kalp” ya da “yapay kan” gibi teknolojik tıp yeniliklerinin ilk olarak siyahilere uygulanması sıradan bir rastlantı sayılmayacak denli bilinçli seçim ürünüdür.

Irklar sınıflaması belleklere yerleşmiş bir kalıp olsa da özellikle DNA devrimi sonrasında bu bilginin biyolojik anlamda en küçük bilimsel dayanağının olmadığı kanıtlanmıştır. Gündelik yaşamda dilimize düşen sözcüklerden birisi olan “ırk” biyolojik olmaktan çok sosyal/toplumsal bir olgudur.

Charles Darwin’in kutsal kitapların ayrıcalıklı canlısı olarak tanımlanan insanı tahtından indiren “evrim kuramı” çok geçmeden toplumsal ilişkilere uyarlandı. Herbert Spencer Darwin’in adını kullanarak “Sosyal Darwincilik” kavramını tanımladı. Doğal seçilim yerini “güçlü olanın sağkalımı” ilkesine bırakarak ırkçılığın yolunu açmış oldu.

Üstün insan piramidin tepesine yerleştirilirken aşağı ya da uygunsuz olarak tanımlanan başta siyahiler olmak üzere emperyalizmin ayağına dolanabilecek diğerleri kendisine dipte yer bulabildi.

Çok daha önceden tanımlanmış olsa da ırk hiyerarşisi tanımlaması sosyal Darwincilik anlayışından beslendi.

Minnesota’da soluksuz bırakılarak öldürülen siyahi, kitlelerin öfkesini tetiklerken gündelik yaşamda olağanlaşan ırkçılık hız kesmeden sürmekteydi. Elbette, biçim değiştirerek ve zamanın ruhuna uygun bir kisveye bürünerek!

Son olay zamanın ruhuyla uyumlu olmayan bir yol kazasıdır. Amaçlanmayan ve hesapta olmayan bir durumdur. XXI. yüzyılda birkaç yüzyıl öncenin ırkçılığına yer olmadığı açıktır.

ABD’nin büyük kentlerinde kendisini gösteren manzaraya Amerikan Baharı yakıştırmaları yapanların ağzından bal damlıyor.

Amerikan egemenliği günden güne zayıflarken Amerikan Rüyası’nın sonu geldi mi?

Dileyelim öyle olsun!

Emperyalizm denen canavar tek dişi kalsa da kolay teslim olmaz.

Ona başkaldıran dünya uluslarının da zahmete girmesi kaçınılmaz.