cumhuriyetciyorum

Sevr’in üzerimizdeki etkisi her nedense bir haritadan ibarettir. Kuşkusuz son derece önemlidir bu harita! Bin yıllık yurtlarında Türklerin Anadolu’nun orta yerine sıkıştırılmaları tarihsel önemde bir kırılma noktasıdır.

Yine her nedense Türk tarihinin önemli dönüm noktası sayılması gereken Sevr’le ilgili bir haritadan başka kapsamlı bir belge en azından ortalıklarda dolaştırılmamaktadır. İletişimin bir tuşa basma kolaylığına indirgendiği günümüzde bile bunun yapılmıyor oluşu şaşırmaya değer bir durum olsa gerektir.

Ancak, Sevr yalnızca bir toprak ve harita sorunu olmanın çok ötesinde bir anlama sahiptir. İşin bu yanı kavranmadığı ve özümsenmediği içindir ki; hemen her yıl Lozan Antlaşması yıldönümleri beylik sözlerle geçiştirilmiştir. Bu sıradanlığın son yıllarda yerini Lozan üzerinde kümelenen koyu kuşku bulutlarına bıraktığını biraz şaşırarak ve daha çok da üzülerek izliyoruz.

Lozan’ın değeri ancak Sevr iyi anlaşıldığında bilinebilecektir.

Bugün 102. yaşını sürmekte olan gerçek bir Cumhuriyet aydını Cahit Kayra da bu düşüncede olmalı! Bundan 20 yıl kadar önce kendi uzmanlık alanında olmasa da “Sevr Dosyası” adlı yapıtıyla dağarcığımıza katkıda bulunma gereği duymuş. 1997 basımı Sevr Dosyası’nı bir sahaftan edindim. Cumhuriyet çınarı Cahit Kayra’nın ne büyük bir iş yaptığını kitabı okuyunca daha iyi anlamış oldum.

Son yıllarda Lozan’ın hedef tahtasına konmasını kanıksamış gibiyiz. Ülkemiz yönetimine egemen olan gerici ve kör Osmanlıcı anlayışın bu gelişmedeki payı kuşkusuz yadsınamaz. Bu anlayıştan kaynaklı kara propagandanın farklı kesimleri de etkisi altına aldığı gerçektir.

Lozan’ı başarısız saymak ancak Sevr’i bilmemekle ya da göz ardı etmekle olasıdır. Dolayısı ile Lozan’ın değerini bilmek Sevr’i derinlikli bilmeyi gerektirmektedir.

Özellikle, toprak kaybı/kazanımı üzerinden Lozan’ın yargılandığını izliyoruz. Hatta, kimileri milyonlarla ifade edilen kilometrekarelerden bugünkü toprak genişliğine gerilediğimizi de ileri sürebilmektedirler. Osmanlı’nın yükselme dönemlerinde milyonlarca kilometre kare toprağa sahip olduğu doğrudur. Duraklama ve Gerileme dönemlerinde de toprak zenginliği bir süre devam etmiştir. Ancak, Sevr’de çizilen harita irdelendiğinde bin yıldır burada yaşayan Türklere uygun görülen yüzölçümün 400 bin kilometre kare dolaylarında olduğu kolaylıkla anlaşılabilir. Başka deyişle, bugünkü yüzölçümümüzün yarısıdır Sevr’de bize uygun görülen toprak genişliği. Buna bağlı olarak bu topraklardaki nüfusun da 6 milyon dolayında olması öngörülmüştür. 1927 sayımına göre Türkiye’nin 13 milyonu aşkın insan kaynağına sahip olduğunu anımsamakta yarar var.

Çok fazla üzerinde durulmayan önemli Sevr maddelerinden bir başkası da ekonomik ve mali yaptırımları içerenleridir. Anadolu’nun ortasına itilmiş ve adına devlet denen imparatorluk artığının bütçesi sıkı bir şekilde denetlenecek ve denetçi emperyal devletler her türlü harcama ve bütçe tasarrufunu yakından izleyebilme hakkına sahip olacaklardır. Bu düzenlemenin anlaşılabilir şekildeki çevirisi bu topraklarda yaşayacak olan 6 milyon kişinin hiçbir gereksiniminin zerrece değer taşımadığıdır. Tüm kurgu emperyalin çıkarlarının karşılanması üzerinedir.

Gelelim Sevr Antlaşması Mustafa Kemal önderliğindeki Milli Mücadele, Cumhuriyet İlânı ve Devrimler’le yırtılmasaydı ortaya çıkması olası tabloya:

• Anadolu’nun ortasında konuşlanmış, yazgısı emperyalin elinde, Ortaçağ’da kalmış bir insan topluluğu söz konusu olacaktı. Benzetmede hata olmazsa söz konusu devletçik Anadolu’da yüzyıllarca önce hüküm sürmüş beyliğe eşdeğer bir kabile düzeneği olacaktı.
• Sevr’i kabul edenler başta emperyal olmak üzere tahtı ve geleceği uğruna onların uydusu olmakta sakınca görmeyen; saltanat ve hilafet karşılığında vatanı varlığını hiçe saymakta sakınca görmeyen hanedan ve onun çevresinde kümelenmiş çıkarcı güruhu. Karşı çıkanlar ise Mustafa Kemal çevresinde kenetlenmiş yoksul, yoksun ve mazlûm Türk halkı! Başka şekilde söylemek gerekirse; karşı çıkanlar Anadolu köylüleri ve Osmanlı ürünü asker-sivil aydınlardı.
• Lozan, Türklerin başına dert olan ve 1683’ten bu yana ivme kazanmış olana itilme, kakılma ve aşağılanma sürecini sonlandırdı. Dahası, Lozan Türk milletini ve onların devleti Türkiye’yi çağdaş uygarlık yoluna soktu.

Günümüzde Lozan’ı aşağılayanlar, küçümseyerek her fırsatta hedefe koyanlar irdelendiğinde 100 yıl öncenin Sevrcilerinin günümüzdeki temsilcileri oldukları kolaylıkla anlaşılabilir.

Kimi zaman ateşli Osmanlıcı çoğu zaman dinci gerici ve zaman zaman da çağdaş görünümlü Batıcı çevrelerin Sevr’i diriltme ve Lozan’ı değersizleştirme girişimlerinde insan belleğinin unutma engelliliği ve tarihsel gerçeklerin göz ardı edilmesi ve belleklerin güncellenmemesi önde gelen yardımcı olarak kendisini göstermektedir.

Sevr Antlaşması her ne kadar 100 yıl öncede kalmış gibi düşünülse de bu bir yanılsamadır. Emperyalin yaşama geçiremediği bu antlaşmayı bulduğu ilk fırsatta diriltme çabası içinde olması kimseleri şaşırtmamalıdır.

Lozan Antlaşması imzalanmadan önce istekleri İnönü Başkanlığı’ndaki Türk heyetince kabul edilmeyen İngiliz temsilci Lord Curzon’un katlayıp cebine koyduğu kâğıttır Sevr. Günü geldiğinde cepten çıkartılarak diriltilmeye başlanmıştır.

“Sevr’i bilmeyen Lozan’ın değerini bilemez, onu koruyamaz!” düşüncesiyle Sevr Dosyası kitabını yazan Cahit Kayra’ya sağlıklı yaşam dileği ve şükranlarımızla…

Yeryüzünün biricik uydusu ay kimi zaman toplumların tapıncı olurken kimi zaman da insanların incelemeye değer bulduğu bir gök cismi olmuş.

Ay döngüsünün 29.5 gün sürmesi zaman birimi AY’a esin kaynağı olmuş.

Ay’ın dünyaya uzaklığı MÖ 270’te Aristarkos tarafından hesaplanmış.

Dürbünlerle başlayan gözlemler ilerledikçe insanların AY’a ilgisi ve ona erişme isteği de giderek kabarmış.

Fotoğraf makinesi bulunduğunda ilk görüntülenen nesnelerden birisi olması da şaşırtıcı olmasa gerektir AY’ın.

Jules Verne başta olmak üzere bilimkurgucuların da önde gelen ilgi alanı olmuştur ay.

Gökbilimde doğru bilinen yanlışların düzeltilmesi Rönesans’ın da ilk aşamasını oluşturdu.

Gezegenimiz ve dolayısı ile uydumuz merkez olmaktan çıktı. Bilimsel devrimin kaçınılmaz sonucu olan teknolojideki baş döndürücü ilerleme insanlığın aya ilgisini diri tuttu. Gözlemlemekle yetinmeyen insanlık aya yolculuk yolunda önemli adımlar attı.

İnsanlığın roket deneyimi XX. yüzyılın olgusu olsa da ilk roket denemelerinin Çinlilerce 1000 yıl kadar önce yapıldığı ve çoklu ok atara güç kaynağı olduğu anlaşıldı. Barutlu roket aynı anda çok sayıda okun atılması olanağı yaratarak savaşçılara öndelik sağladı.

İlk sıvı yakıtlı roketi ise Goddard’ın çalışmasına borçluyuz. 1926’da fırlatılan bu roketin yolculuğu 2.5 saniye sürmüştü ve ancak 12.5 metreye yükselebilmişti. O tarihte aya yolculuk bir düş olmaktan öteye geçememişti.

İkinci Dünya Savaşı’nı izleyen yıllarda baş gösteren Soğuk Savaş döneminde harlanan ve hemen her alana yayılan yarışın da başlıca hedefi olmuş AY.

Çağdaş anlamda roket yapımının düşünce babası Rus öğretmen Konstantin Tsiolkovski bu konuya epeyce zaman ve emek harcamış. Uzay yolculuğu yapabilecek bir roketin gereksindiği enerjiyi hesaplamaya çalışmış. Dönemin süper gücü Sovyetler Birliği 1957’de Sputnik 1’i uzaya fırlatarak bu yarışta uzak ara öne geçmiş. Bunu uzaya ilk çıkan insan olan Yuri Gagarin’in başarısı izlemiş. İnsanlığın tarihindeki önemli köşe taşı olan Uzay Çağı belki de böylelikle başlamış.

Gagarin’in dünya çevresinde bir tur attığı yolculuk 108 dakika sürmüş. Gagarin uzaya ilk çıkan olmanın yanı sıra uzaydan dünyayla ilk konuşan ve uzayda ilk yemek yiyen olma unvanlarını da adının önüne yazdırmış.

Bundan da önce 1942’de kullanılan ve Von Braun imzası taşıyan V 2 roketleri uzaya çıkmaktan çok bomba taşıyıcısı olarak bir savaş aracı işlevi görmüş.

“Ağırlıksızlık rahatsız etmiyor. Kendimi iyi hissediyorum. Bütün aletler ve sistemler düzgün çalışıyor.”

Yuri Gagarin, 12 Nisan 1961

Sovyetlerin sağladığı öndelik diğer süper güç ABD’de kısa süreli bir şaşkınlığa yol açsa da kamçılayıcı etki gösterdiği de yadsınamaz.

John Glenn dünyanın çevresinde Mercury 6 kapsülüyle 3 tur atan ilk Amerikalı olurken, Ed White 1965’te uzayda yürüyen ilk Amerikalı unvanını aldı.

Bu arada Sovyet Valentina Tereşkova 1963’te Vostok 5’in içinde uzayda 5 gün geçirdi. Böylece uzaya çıkan ilk dünyalı kadın oldu.

Uzay yarışının bu perdesi kapanırken AY öncelikli ve biricik hedef olarak belirdi.

Uzay yarışında geride kalmış olmanın yarattığı özendirmeyle aya insan gönderme kararlılığı 1961’da zamanın ABD Başkanı JFK’nin sözlerine yansımıştı. Bu sözler söylendiğinde henüz bu görevi başarabilecek bir uzay aracı ortalarda yoktu. İstim arkadan gelecekti belli ki!

Başlangıçta geride kalan ABD AY hedefinde öne çıkmak için 1967’de APOLLO programını başlattı. Sovyetler’in Luna 9’u aya başarılı şekilde indirmesi sonrasında aya insan göndermek ve ilk insan ayakizini uydumuzda bırakmak anlamlı bir hedefti.

Hızla ilerleyen çalışmalar Ay’a bir insanın ayak basabileceği noktaya evrildi. Micahel Collins, Edwin Aldrin ve Neil Armstrong’dan oluşan Apollo 11 ekibi bundan 50 yıl önce 20 Temmuz 1969’da insanlık tarihinin son derece önemli bir sayfasını yazmış oldu.

Aya ilk ayak basan ve böylelikle ilk ayak izlerini bırakan Neil Armstrong’un şu sözleri bu serüveni özlü bir biçimde tanımlamış oldu.

“Benim için küçük bir adım insanlık için ise dev bir sıçrama!”

Apollo 11’deki Edwin Aldrin de aya ayak basma onurunu yaşarken Michael Collins görevi gereği uzay aracında kaldı. Oraya kadar gitmişken aya ayak basmamış olmak hiç kuşkusuz hayıflanmasına neden olmuştur.

İnsanlık için dev adımın 50. Yılındaki bir burukluğu göz ardı etmiş olmayalım! Aya ayak basmış ilk insan olan Neil Armstrong’un bundan 7 yıl önce 2012’de sonsuzluğa göçmüş olduğunu yüce anısına saygıyla belirtmiş olalım.

Aradan geçen zamanda dünyaya egemen olan soğuk savaşın uzayda yerini ortak uzay istasyonundaki işbirliğine bıraktığını gördük. Bugün de varlığını sürdüren uzay istasyonunun yeryüzündeki gerginliklerin unutulduğu ayrıcalıklı yer olması insanlık adına olumlu bir durum.

Uzay Mekiği çalışmaları, uzaklardaki Mars ve Venüs’e erişim çabaları insanlığın uzayın gizemini çözme yolundaki önemli adımlar olduğunu biliyoruz.

Günümüzün süper gücü Çin’in de uzaya ilgisinin her geçen gün arttığını izledik geçtiğimiz yıllarda. Chang’e uzay aracıyla ayın dünyadan hiç görülmeyen yüzüne yönelik Çin uzay çalışmaları insanın aya ayak basışının 50. Yıl kutlaması olarak da algılanabilir.

İnsanın aya ayak basışının 50. Yılında “Türkiye bu sürecin neresinde?” diye sormadan edemeyiz. Cumhuriyet’in 100. Yılına geri sayarken Türkiye’nin uzayda olmaktan çok uzayı uzaktan izleme noktasında oluşu hiç kuşkusuz üzücüdür. Bu durumun, Cumhuriyet’in kusuru olmadığının da altı çizilmelidir. Cumhuriyet’in ilk yıllarında uçak yapabilen bir Türkiye’nin uzaydan uzak kalmasında Cumhuriyet’in ilerletilmesi ve geliştirilmesi yerine olduğu yerde bırakılması ile açıklanabilecek durağanlığa yol açanlar ve çağın dışına düşürenler öncelikli sorumlulardır.

“Darbe mi Devrim mi” üzerinde yaşadığımız topraklarda ikileminin yaşamım boyunca aşılamadığını gözledim. Farklı bakış açılarından farklı sonuçlara varıldı durdu. En önemli şeye, sonuca varılamadı gitti. Akıl ve gerçek penceresinden değil de duygu açısından bakıldığı sürece uzlaşmak neredeyse olanaksız gibi görünüyor bu önemli konuda.

15 Temmuz 2016’dan bu yana sorunsalımız boyut kazandı!

Bu kez darbeyi “sahte” mi “gerçek” mi diye tartışır olduk!

Toplumun neredeyse yarısı 15 Temmuz’da yaşananları bir darbe girişimi olarak algılarken kutbun diğer ucu otokratik hevesleri bilinen siyaset anlayışının iktidarını sağlamlaştırma ve pekiştirme oyunu olarak gördü.

Darbe mi devrim mi ikilemi kadar çetrefil bir tartışmayla karşı karşıya olduğumuza kuşku yok!

Çiçeği burnunda ikilemimiz karşısında alacağınız tutumla yandaş ya da muhalif olarak yaftalanmanız işten bile değildir. Siyasetin dipsiz kuyusuna düşmemek bakımından bu mayınlı tarlaya girmemekte yarar var! Geçen yılların gerçekliği yalınlaştırmasını umarak kapatmakta yarar görüyorum bu konuyu.

Son söz olarak, Türkiye’de karşıtlar arasında zaten tarihe karışmış olan tartışma kültürünün benzer düşüncedekiler arasında bile unutulmaya yüz tuttuğuna üzülerek tanıklık ettiğimizi belirtmekle yetinelim.

Darbe gerçek mi yoksa sahte mi sorusunu bir yana bırakarak 15 Temmuz’da yaşamını yitiren birkaç yüz kişinin yalın gerçeğimiz olduğunu umarım tartışma gereği duymayız!

Kışlada, sokakta, köprüde ya da polis merkezinde onlarca kişinin dünyasını değiştirdiği kesin olduğuna göre!

Darbeye direnmek amacıyla sokağa çıkıp kalkışmacıların ateşiyle toprağa düşenlerin, şanssızlıkları (ya da suçları) darbecilerin komutası altında olmaktan öte olmayan ve vahşice yaşamı sonlandırılan askerlerin ve gözü pek davranışıyla darbenin gidişini ve yazgısını değiştirme kahramanlığı gösteren ama bunun sonsuza dek farkında olamayacak olan Ömer Halisdemir’in yüce anısı önünde saygıyla eğilmekte sakınca olmasa gerek diyerek…