Zenginliğin başkenti Sardes’ten sonra Bozdağlar’ı ve eteklerindeki Filadelfiya’yı (Alaşehir) sağımıza alıp Kula’ya yöneliyoruz. Bereketli ova geride kalıyor. Tırmanışa geçtiğimizde kıyı ve iç Ege sınırını da geçmiş oluyoruz. Son zeytin ağaçlarıyla vedalaşıyoruz.
Kula, geçmişin vazgeçilmezlerinden olan otobüs yolculuklarının çok bilinen duraklarından birisiydi. Kula falanca tesislerinde verilen molanın Kula’yla ilgisi ilçe sınırlarının içinde yer almaktan öte değildi. Adı çok bilinen Kula özde hiç bilinmeyendi. Kula yol üstülüğüyle sınırlı tanınmışlığına son yıllarda evlerini ve başka tarihsel ve doğal özelliklerini ekledi.
Dar sokaklar, öpüşen çatılar ve sınırları zorlayan çılgın renkleriyle Kula evleri Anadolu’nun kültür zenginliğini yansıtan yanıyla öne çıktı.
Kula’da kiliseler, camiler, bakımlı, bakımsız ama rengârenk evler ve güleryüzlü insanlarca karşılandık!
Kula’nın dar sokaklarında sayısız yazıya ve başka pek çok öyküye esin kaynağı olabilecek insan ve tarihsel varlık manzarası gördük.
Çok sözü edilmemiş ve dolayısı ile ilginç bulunabilecek birisiyle yetinelim bu yazıda!
Bir Kula evinin giriş zeminindeki Yunanca yazıt ve makas görseli Kula terzihanesinde olduğumuzu duyumsatmış oldu. Yazıtta çözebildiğimiz tek sözcük terzi ve hemen altındaki ad oldu. Yanı başındaki terzi makası görseli mekânın geçmişteki işlevini kuşkuya yer bırakmaksızın anlatır gibiydi.
Yunanca yazıt ve Kula!
Bir meslektaşımın uyarısıyla bir gece önce okuduğum kitaptan(*) edindiğim bilgiler olmasa bu durum beni de fazlasıyla şaşırtabilirdi.
Yunanca yerine Karamanlıca diyelim!
Karamanlıca da nereden çıktı diyeceklere kısa bir bilgilendirme yapmalı!
Karamanlıca bildiğimiz Türkçe’nin Yunan harfleriyle yazılanı! Konuşulanı anlamakta sıkıntı çekmezsiniz ama yazılanı anlamak için Yunan alfabesini sökmeniz gerek!
Karamanlıca yazanlar kendilerini Türk olarak tanımlamışlar! Kimlik tanımını soy ve kan bağına indirgerseniz Anadolu gibi bir kültürel harmanyerinde ipin ucunu kaçırmış olursunuz. Bu nedenle bireyin ne olduğu değil de kendisini ne olarak gördüğü, saydığı önemli. Karamanlıca yazanların Osmanlı döneminde Anadolu’da yaşayan büyük kitleden farkı din seçimlerinin Ortodoks Hıristiyan olmasıyla göstermiş kendisini! Bu farkın izleyen yıllarda umarsız ayrılığın nedeni olacağını pek çok kişi kestiremezdi.
Osmanlı’nın önde gelen karşıtı sayılan Karamanlılar olabildiğince uzaklara savrulmuşlar. Osmanlı hemen her zaman kendi bütünlüğüne ve varlığına tehdit olarak görmüş Karamanlıları! Durum böyle olunca da, Karamanlılara içte dışta, uzakta yakında gurbetçilik rolü düşmüş!
Kula da o gurbet yerleşimlerinden birisi olmuş!
Kula terzihanesi de olasılıkla gurbetçi Karamanlılardan birinin mekânı!
Karamanlılar genel olarak zanaatkâr, el becerisine dayanan işlerle uğraşan bir topluluk olagelmiş!
Kendilerini Türk sayan, Milli Mücadele’de Papa Eftim aracılığıyla Atatürk’ün yanı başında yer alan Karamanlılar mübadele ile değiş tokuşa konu olunca bu durumu kabullenmek istememişler.
Mübadelenin etnik temelli olarak değil de din temelli olarak düzenlenmesi onların da çok gerekli değilken bu uygulama kapsamına alınmaları sonucunu doğurmuş. Gözyaşlarını içlerine akıtarak, kalplerini Anadolu’da bırakarak kabullenmek zorunda kalmışlar mübadeleyi.
Mübadeleye konu olmaları tümüyle gerekçesiz de sayılmaz!
Osmanlı’nın son yıllarında kendisini gösteren çeşitli milliyetlerin başkaldırı sürecinde dinsel tercihleri Yunanlarla özdeşleştirilemelerine yol açmış. Bu durum, Yunanlaştırma çabalarının hedefine koymuş onları! Tümüyle değilse bile, başarı da sağlanmış bu bakımdan! Yunan milliyetçiliğinin yükselişte olduğu yıllarda Yunanistan’da yaşayan Yunanların sayısı 2.5 milyon dolayında iken; Anadolu’da 1.5 milyonu aşkın Yunan alfabesiyle yazan insan bulunduğu gerçeği insan kaynağı gereksinimi içindeki Yunan tarafının iştahını kabartmış olmalıdır. Onlara göre Anadolu’da yaşayan ve Yunan alfabesi kullanan insanlar soylarından kopartılmışlardır. Ancak, bu savda açıklanmaya muhtaç bir durum olduğu da gerçektir. Bu insanları soylarından kopartabilen gücün, dinlerinden kopartamamış olması ilginçtir.
Kula’da bir terzihanenin düşündürdükleri, bu çok duyulan ama pek bilinmeyen ilçemizle ilgili ilginç bir ayrıntıya dokunma fırsatı yarattı!
Güzel bir gün geçirmek, Anadolu’nun kültürel/tarihsel derinliklerinde yolculuğa çıkmak için Kula yanı başımızda konuşlu iyi bir seçenek!
(*) Anadolulu Hemşehrilerimiz. Karamanlılar ve Yunan Harfli Türkçe.
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2. Baskı, Ocak, 2012, İstanbul.
Anadolu’daki antik kentlerin ancak % 10 kadarının günyüzü görebildiği söylenir. Bugün Anadolu’da yolculuk yaptığınızda bölgeye göre değişiklik göstermekle birlikte pek çok antik kent tabelası çarpar gözünüze. Tümünün kazılıp, görülebilir duruma getirilmesi bugünkü tabelaların onla çarpılması anlamına gelir!
cumhuriyetciyorum 