cumhuriyetciyorum

IHLAMURLAR ALTINDA BERLİN
Müzeler Adası’yla vedalaştıktan sonra doğrultunuzu batıya verip de Schlossbrücke’yi (Saray Köprüsü) geçtikten sonra Liebknecht Caddesi’nden Ihlamurlar Altında Bulvarı’na adım atmış olursunuz. Berlin’in müzeleri Müzeler Adası’yla sınırlı değil elbette.
Adını sağlı sollu ıhlamur ağaçlarından alan bu geniş bulvara girişte solda yer alan Veliaht Sarayı (Kronprinzenpalais) XVII. Yüzyılda yapılmış. Adına uygun şekilde kraliyet ailesince kullanılan sarayın adı komünist dönemde Ihlamurlar Altında Sarayı olarak değiştirilmiş. Birleşmenin yolunu açan 31 Ağustos 1990 Antlaşması burada imzalanmış.
Sağda ise eski Cephanelik (Zeughaus) yer almakta. Barok biçemli bu yapı 1706’da yapılmış. Günümüzde Alman Tarihi Müzesi olarak düzenlenmiş. Yakın ve uzak Alman tarihine ilişkin sayısız nesne ve belge zaman ayırıp ziyaret edebilecekleri bekliyor. Alınlığında Roma Bilgelik Tanrıçası figürünün yer aldığını ekleyelim.

Biraz ilerlediğinizde sağınızda Humboldt Üniversitesi’nin görkemli yapısıyla karşılaşırsınız. Humboldt kardeşlerin heykelleri selamlar bu görkemli yapıya yüzünü dönenleri. Aleksander ve Wilhelm von Humboldt kardeşler tanınmış Berlinlilerdendir. Özellikle Aleksander (1769-1859) coğrafyacılığı, gezginliği ve doğa bilimleri konusundaki yetkinliğiyle tanınır.

Tam da burada yolun karşı tarafına geçme zamanıdır. Operanın yanından Babel Meydanı’na adım atmış olursunuz. Şimdilerde Humboldt Üniversitesi yerleşkesinin bir parçası olan Eski Saray’ın üzerindeki “Nutrimentum Spiritus” yazısı gözünüzden kaçmasın. (Bilgi) Ruhun Gıdasıdır! Yeri gelmişken meydana adını veren August Bebel’i de tanıyalım. Liebknecht ile birlikte Alman Sosyal Demokrat Partisi’nin kurucusudur. Yanlış anlaşılmasın! Bildiğimiz sosyal demokratlardan değildir! Özgün sosyal demokratlardandır.

Özenli olmazsanız meydanın ortasında yer alan kare biçimli cam kapağı gözden kaçırabilirsiniz. Derinliğinde ise boş kitaplık rafları yer alır. Yakın Alman tarihinde yaşanmış bir utancın Micha Ulman tarafından tasarlanmış anıtına selam vermeden geçmeyin. Nazi iktidarı az zamanda yol almada son derece hünerli olmuş. 10 Mayıs 1933’te anıtın bulunduğu yerde aralarında Thomas ve Heinrich Mann, Robert Musil ve Lion Feuchtwanger’in bulunduğu sayısız yazarın binlerce kitabı yakılmıştır. Şair Heinrich Heine’nin bu olaydan çok önce 1820’deki “Kitapların yakıldığı yerde insanlar da yakılır!” sözünün habercisidir burada yaşananlar.

Bebel Meydanı’ndan ayrılmadan önce XVIII. yüzyılda Katolik Katedrali olarak yapılmış olan St Hedwigs Katedrali çekecektir dikkatinizi. Roma’daki Panteon benzeri işleviyle öne çıkan katedralde piskopos lahitlerinin yanı sıra bir Madonna tasviri ve Pieta da yer alır.

Biraz daha güneye yönelip Gendarmen Markt’a uzanıvermekte yarar var. XVII. Yüzyılda Pazar Meydanı olarak düzenlenen mekân adını bir zamanlar burada konuşlanmış olan jandarma alayının ahırlarına borçlu. Komünist dönemde Akademi adıyla anılan meydan birleşme sonrası özgün adına yeniden kavuşmuş.

Kuzey ve güneydeki iki katedralin arasında Konser Salonu yer alıyor. Onun da önünde ünlü şair, tarihçi ve oyun yazarı Friederich Schiller’in (1759-1805) heykeli selamlıyor gezginleri. Konser salonu Neo Klasik mimariye örnektir. Tasarımı Berlin’in en ünlü mimarlarından Karl Friederich Schinkel’e aittir.

İki katedralden kuzeydeki Fransız Katedrali olarak XVII. yüzyıl başında yapılmıştır. Nantes Fermanı’nın geçersiz sayılması sonrasında Fransa’dan kovulan Huguenot toplulukları Berlin’e kabul edilmesi sonrası yaptırılmıştır. Bu olay dönemin Berlin’ine egemen olan hoşgörüyü yansıtmasının yanı sıra aynı dönemde Fransa’daki Huguenot topluluklarının başına gelenleri göstermesi bakımından da anlamlıdır. Huguenot göçüyle o dönemde kentteki Fransız nüfusunun % 25’lere eriştiği söylenir. Huguenot topluluklarının Berlin’in kültür ve ticaret yaşamına olumlu katkıları göz ardı edilemez.
Güneydeki Alman Katedrali’nin girişindeki bir yazı dikkatinizi çekecektir.

“Wege, Irrwege, Umwege” (Yollar, Yanlış Yollar, Dolambaçlı Yollar) Bu sözlerle Alman Demokrasisi’ne ilişkin bir sergi tanıtılmış olur. İlgilenenlerin ziyaretine açıktır.
Meydanın batı tarafındaki Friederichstadt Pasajları alışveriş tutkunları için seçenekler sunar.
Ihlamurlar Altı’na dönüp batı yönüne yürüyüşü sürdürürken bulvarın ortasındaki atlı Büyük Frederik heykeliyle selamlaşmayı unutmamak gerekir! Çağımızın selamlaşma aracı fotoğraftır!
Brandenburg Kapısı da tepesindeki Kuadriga’yla birlikte bütün görkemiyle kendini göstermeye başlamıştır.
Solda Rusya Büyükelçiliği’ni geride bıraktıktan sonra aynı sıradaki Adlon Oteli Brandenburg Kapısı’nın doğu girişindeki Paris Meydanı’na egemen konumdadır. Otel Adlon ünlülerin konakladığı otel olarak bilinmesinin yanı sıra Alman tarihinin önemli kişilikleri olan Karl Liebknecht ve Rosa Luksemburg başta olmak üzere komünistlere işkence yapılmasıyla da tanınır. Yakın Alman tarihinin önemli bir dönüm noktasıdır Alman komünistlerinin 1919’da uğradığı yenilgi. Spartakistler olarak da bilinen Alman komünistleri Weimar Cumhuriyeti öncesinde Kiel, Münih ve Berlin’de yönetime egemen olup yerel Sovyet yapılanmaları oluşturmuşlardır. Lenin’in de ilgiyle izlediği bu yapılanmalar uzun ömürlü olamamışlardır. İnsan bu noktada Hitler’in iktidarına giden yolun taşlarının döşendiğini anımsamadan edemiyor. Spartakistler başarıya erişse 2. Dünya Savaşı yaşanır mıydı? Altmış milyonu aşkın can yitirilir miydi? Bitmiş savaşı bitiren atom bombası vahşetiyle karşılaşılır mıydı?

Brandenburg Kapısı Berlin’in hiç kuşkusuz en önemli simgelerinden birisi. 1795’te, Atina Akropol’ünün girişinden esinlenerek yapılmış. Mimar Carl Gothard Langhans’ın imzasını taşıyor. Tepesindeki Kuadriga ise mimar Schadow tasarımıdır. Kuadriga, Napolyon’un 1806 yılındaki işgali sonrasında Paris’e götürülmüş ve ancak 1814’te geriye dönebilmiştir.
Dor biçemli sütunların üzerinde yükselen alınlıkta Yunan mitolojisinden çeşitli sahneler frizlerle betimlenmiştir. Bu görkemli yapı bölünmüş Berlin döneminde doğuda kalmıştır. Brandenburg Kapısı Alman İmparatorluğu dönemindeki askeri geçit törenlerinden, Hitler döneminin kutlama törenlerine ve son olarak birleşmeye giden yolun ilk kutlamalarına varıncaya kadar pek çok tarihsel olayın cansız tanığı olmuştur.

Kapının batısına ilerlediğinizde Berlin Duvarı’nı simgeleyen iki sıra kaldırım taşıyla rastlaşırsınız. Böylelikle, 17 Haziran Caddesi’ne de adım atmışsınızdır. Bu cadde 17 Haziran 1953’te Doğu Almanya’da çıkan işçi ayaklanması sonucu yaşamını yitirenlerin anısını yaşatır. Bu görkemli bulvar Tiergarten boyunca devam eder. Tiergarten’in Hayvanat Bahçesi’yle birlikte Berlin’in en büyük yeşil alanı olduğunu eklemekte yarar var. Her ikisinin toplam yüzölçümünün New York’taki Central Park’ı aştığını anımsatalım.

Brandenburg’dan sağa yöneldiğinizde kısa bir yürüyüşle Reichstag’a varırsınız. Alman Parlamentosu anlamına da gelen bu sözcük yakın Alman tarihinde çok daha fazlasını ifade eder. 27 Şubat 1933’teki Reichstag Yangını henüz iktidara gelmiş olan Hitler’in gücünü ve konumunu sağlamlaştırma fırsatı yaratmıştır. Her ne kadar yangını çıkartan kişi olarak komünist Marinus Van der Lubbe yargılanmış ve hüküm giymiş olsa da; bu olayın gerçekte bir tertip olduğu kuşkuları bugün de giderilebilmiş değildir. Reichstag Yangını sonrasındaki gelişmelere ve konumlanmalara bakılırsa bu kundaklamanın Hitler güdümlü olma olasılığı ağır basmaktadır.

1884-1894 yılları arasında Neo Rönesans biçemiyle yapılan Reichstag’ın 1871’de sağlanan Alman birliğinin simgesi olması amaçlanmış. Alınlığa 1916’da “Dem Deutschen Volke” (Alman Halkına) yazısı eklenmiş.
Yangın sonrası Nazilerce onarılmayan yapı 2. Dünya Savaşı’nda daha da hasarlanmış. Birleşme sonrasında yeniden başkent olan Berlin’le birlikte Reichstag da önceki işlevine kavuşmuş.
Son olarak Sir Norman Foster tasarımı cam kubbeyle donatılmış. İsteyenler cam kubbenin üzerine çıkarak hem içeriye hem de doyumsuz manzarasıyla Berlin’i seyredebilirler.
Reichstag önünde şekilsiz siyah taşlardan oluşan anıtın Nasyonal Sostyalistlerce öldürülen Reichstag üyelerine adandığını anlıyoruz.

Berlin’in batısına doğru ilerleyişimizi bir başka yazıya bırakıyoruz.

DOĞU BERLİN

Birkaç günlüğüne tek Almanya’nın başkenti Berlin’deyiz. Almanya federal bir ülke. Eyaletlerden oluşuyor. Berlin’in de tıpkı ABD’nin başkenti DC gibi özgün bir statüsü var. Bin kilometrekareye yayılan Berlin 750 yıllık geçmişiyle görmüş, geçirmiş bir kent! Özellikle son 100 yılda Berlin’in payına düşen yaşanmışlıklar ciltlere sığmaz!
Kentin adı bataklık anlamına gelen “Berl” kökünden türeme. Berlin Havel ve Spree ırmakları arasında kalan bataklık ve kumul alana kurulmuş. Kentte dolaşırken renkli borular göreceksiniz kimi zaman yolun karşısına geçmek için havadan ilerleyen. İşte bunlar, kentin oturduğu bataklık alandaki suyu uzaklaştırma ve yapıları sağlıklı zemine oturtma amaçlı bir tür drenaj sisteminin uzantılarıdır.

Kentte ayı imgesine sıkça rastlayacaksınız. Film festivaliyle de ünlü Berlin’de büyük ödül Altın Ayı’dır! Ayının izi sürüldüğünde kentteki Slav egemenliğine son veren Ayı Albrecht’in adına rastlanır. XIII. yüzyıl başındaki bu olay yüzyıllar öncesinde gerçekleşmiş Alman üstünlüğüyle örtüşen önemli bir dönüm noktası sayılır.

Kentin Berlin ve şimdiki müzeler adasının güneyindeki Kölln balıkçı köyüyle başlayan serüveni, zaman içinde Berlin adı altında tekleşmiş ve Kölln adı kayıtlarda yalnızca tarihsel bir bilgi olarak kalmıştır.
Ayı Albrecht’in Slav aşiretlerini yenmesiyle başlayan Alman soylu gelişim sırasıyla Hansa Birliği, irili ufaklı kent devletçikleri, Prusya ve Alman imparatorluklarıyla sürmüş. 1871 bu devletçiklerin birleşmesi ve Alman birliğinin sağlanması bakımından önemli bir tarih olmuş. Birinci Dünya Savaşı sonrasında yaşanan gurur ve onur kırıklığı ortamında doğan Weimar Cumhuriyeti komünistleri biçince, onbaşı Hitler dünyanın başka pek çok ülkesinde örneklerine rastlanan şekilde faşizmi seçimle iktidara taşımış. Faşizm seçimle geldiği iktidarı elbette seçimle değil ama savaş duvarına çarparak bırakmış!
Berlin’in caddeleri, meydanları ve başka pek çok mekânı bir bakıma yakın ve uzak tarihin izlerini taşıyor. Kesin olan bir şey varsa Berlin’de Hitler’in adının hiçbir şekilde anılmadığıdır. Alman tarihinde onun dışında sahneye çıkan hemen herkesin adına bir yerlerde rastlanmakta olduğunu ekleyelim.
Berlin yeryüzündeki pek çok kent gibi suyla yaşam bulan bir kent. Denize uzak olsa da, kent merkezinden geçen Spree ırmağı kanallar aracılığıyla adeta çoğaltılmış ve kentin içine işleyecek şekilde kılcallaştırılmış. Şaşırtıcı gelebilir belki ama bu bakımdan Venedik bile eline su dökemez Berlin’in. Venedik’ten daha çok köprü gerekmiştir bu kentte Spree ve kanallarını aşabilmek için. Bir bilgiye göre 1000’den fazla köprü yapılmıştır Berlin’de bu amaçla.

Berlin, tek komşusu olan Brandenburg eyaletinin ortasında kalmış bir adaya benzetilebilir. Berlin’de doğu-batı belirleyiciliği Spree’nin yanı sıra kenti 30 yıla yakın süre ikiye bölen Berlin Duvarı’na da önemli bir rol biçer.
Berlin büyüyen kentlere özgü sorunlarla yaşamayı unutmuştur dense yeridir. Nüfus yaklaşık 100 yıldır yerinde saymaktadır. Geçmişte savaşlarla belirlenen bu yazgı günümüzde yerini planlamaya bırakmış. Durum böyle olunca Berlin’de karmaşadan ve kalabalıktan iz bulmak olanaksızlaşır.
Berlin’de bir Türk olarak başınız derde girse ve Türkçe seslenseniz mutlaka bir kulak veren çıkacaktır. Kentte yoğunluklu olmak üzere güneydeki Kreuzberg’de olmak üzere 300 bin dolayında Türk yaşıyor. Kentin kabaca % 10’u Türk kökenlidir demek yanlış olmaz.
ALEXANDRPLATZ VE MÜZELER ADASI
Bir zamanlar Öküz Pazarı olan bugünün Aleksander Meydanı Rus Çarı I. Aleksander’ın 1805’te Berlin’i ziyareti anısına bu adı almış. Bölünmüş Berlin döneminde Doğu Berlin’in merkezi olmuş. Çifte Berlin döneminde Doğu tarihsel Berlin’in hemen tüm önemli öğelerine sahip olmuş. II. Dünya Savaşı’ndaki 60 milyonu aşkın insan kaybının 20 milyondan fazlasının Sovyetler’e ait olduğu anımsandığında aslan payının Doğu’ya düşmüş olması acaba bundan mı diye sormadan geçemiyoruz.

Meydanda ilk göze çarpan yapılar 360 metreyi geçkin yüksekliğiyle Fernsehturm (Televizyon Kulesi) artık tarihe karışmış olan Doğu Almanya’dan kalma bir yapı. Bölünmeyi izleyen soğuk savaş döneminin izleri Berlin’in yapılaşmasına da yansımış. Diğer tarafı kıskandıracağı varsayılan yapılar boy göstermiş Berlin’in her iki yakasında. 1969 yapımı görkemli televizyon kulesini bu gözle de görmek gerek! İki yüzüncü metredeki seyir terasına çıkmayı unutmamalı! Bu noktadan Berlin’in bir başka göründüğün kesin.

Meydanda Doğu Almanya döneminden kalma bir başka yapı Dünya Saati. Önemli günlerin anımsatıldığı bir tür takvim gibi de algılanabilir.

Çevrede konuşlu bir başka önemli yapı 1861-69 yapımı Rotes Rathaus (Kırmızı Belediye). Son derece resimsel bir yapı. Şu anda da kullanımda.

XIII. yüzyıldan kalma Aziz Meryem Kilisesi de tüm görkemiyle meydanı süsleyen bir başka tarihsel yapı olarak gözden kaçmıyor.
Spree kıyısında geçmişte Karl Marks ve Friedrich Engels’in heykellerinin de bulunduğu Marks-Engels Forum’da şu anda yoğun bir yapılaşmaya tanıklık ediliyor. Metro yapımı nedeniyle foruma adını veren Marks ve Engels’in heykelleri şimdilik başka bir yere taşınmış.

Birinci Dünya Savaşı’nın yenik, onuru ve gururu kırık Almanya’sında iktidar savaşımı verirken yaşamını yitiren komünist önder Karl Liebknect’in adını taşıyan caddede ilerleyerek Müzeler Adası’na (Museum Insel) ulaşıyoruz.
Spree kıyısındaki DDR Müzesi şimdiden kentin yeni ama ilginç müzelerinden birisi olmuş.

BERLİN’DE (n)OSTALJİ!

Adaya girişte görkemli Berlin Dom tarafından karşılanıyoruz. XVIII. Yüzyıl sonunda Barok biçemle yapılmış olan katedral Roma’daki San Pietro Bazilikası’nın tıpkısı olarak tasarlanmış. 98 metre yükseklikteki bakır kubbeli katedralde Hohenzollern Lahitleri ile I. Friedrich ve eşinin gömütleri yer alıyor.

Adanın tam ortasındaki Saray Meydanı’nda eski sarayın tıpkısının yapımı Humboldt Forum adı altında sürdürülüyor. Beş yüz milyon Avro tutarındaki yatırım tamamlandığında ortaya görkemli bir yapının çıkacağı savlanıyor. Humboldt Vakfı tarafından sürdürülen projenin sonunda kültür ve bilimin gündelik yaşama taşınacağı bir mekanın oluşturulması temel amaç.
Adanın en kuzey ucunda Bode Müzesi yer alıyor. Yapımı yirminci yüzyıl başında tamamlanmış olan müzede ağırlıklı olarak eski para koleksiyonları sergileniyor.

Yapımı 1930’da tamamlanan Bergama Müzesi’nde yer alan tanınmış eserler arasında Bergama Sunağı, Babil İştar Kapısı ve Milet Agora Kapısı ilk akla gelenler. Bergama Müzesi adadaki en yeni yapıdır.

Başyapıt Bergama Sunağı onarım ve iyileştirme çalışmaları nedeniyle ziyarete kapalı. Bu durumun birkaç yıl daha süreceği öngörülüyor. Özellikle Anadolu’dan taşınmış sayısız yapıtla karşılaşmak olası bu müzede. Uzaktan gelmiş eserler söz konusu olunca çalma sözcüğü akla getirilmeden edilemiyor. Müze yönetimi bu duruma karşı savunmada. Hem müzedeki işitsel tanıtım sırasında hem de müze kitabında bu eserlerin satın alındığı bilgisine özellikle vurgu yapılıyor. Müzede başka belli başlı dillerin yanı sıra Türkçe işitsel bilgi de veriliyor. Adadaki diğer müzelerde Türkçe bilgi verilmiyor oluşu da ilginç.
İkinci Dünya Savaşı öncesinde müze içeriği korumaya alınmış. Savaşta ağır hasar gören müzenin onarımı tamamlanana dek Bergama Sunağı Sovyetler Birliği’ne götürülmüş. Böylelikle sunak gurbetteyken gurbete çıkmış.
Berlin’deki Bergama eserlerinin varlığı Alman mühendis Carl Humann’ın girişimleri sonucu gerçekleşmiş. 1860’ta Bergama’ya gelen Humann antik Bergama kazıları için Alman hükümetini uyarmış. Alman kaynakları eserlerin kazı sonrasında satın alındığı vurgusu yapıyor. Buraya yalnızca Bergama’dan değil, yanı sıra Magnesia (Menderes), Milet ve Priene’den de pek çok eser taşınmış. Bu taşımada tarih ve arkeoloji bilincinin hiç düzeyinde olduğu dönemin Osmanlı yönetiminin etkisi göz ardı edilmemeli.
Müzenin İslam Sanatı Eserleri katı ayrıca dikkate değer bir bölüm. Ayırabildiğimiz birkaç saat bu görkemli müzede ancak görüp, geçmeye yarıyor.

Neues Museum (Yeni Müze)’daki en tanınmış eser ise eski Mısır kraliçelerinden Nefertiti büstü. Müzenin hemen tüm bölümlerinde fotoğraf çekimine izin verilirken Nefertiti için yasak konmuş. Bu nedenle gözünüze yansıyanları belleğinize kazımaktan başka şansınız yok. Sırf bu ayrıcalıklı esere göz atmak için bile Yeni Müze’ye girmeye değer.

Zaman hızla akıyor. Hakkını vererek gezmek için müzeler adasını hiç olmazsa 2 güne gereksinim var. Yarım günde yapılabilecek olan müzeler geçidinden öteye geçmemiş oluyor.

POTSDAM

Berlin’in içinde bir ada gibi yer aldığı Brandenburg eyaletinin başkenti de olan Potsdam 200 bine bile varmayan nüfusuna karşılık yakın ve uzak tarihte önemli yeri olan bir kent. Havel ırmağı kenarında konuşlu kent Berlin’e trenle yarım saatlik uzaklıkta. Berlin gezginlerinin kaçırmaması gereken bir yer.

Hoş bir tren yolculuğuyla doğal güzellikler eşliğinde erişmek mümkün Potsdam’a.

Tarihte Potsdam ilk olarak 993 yılında Poztupimi adıyla boy göstermiş.

1416’da Hohenzollern egemenliği altına girmiş.

Elektör II. Frederik 1640’da Potsdam’ı Berlin’in yanı sıra ikincil yaşam alanı olarak belirlemiş.

Potsdam, 1839’da Prusya demiryolu ağının Berlin’den uzandığı ilk kent olmuş.

Kent İkinci Dünya Savaşı sonrasında Doğu Almanya’nın en büyük eyaletinin başkenti olarak sürdürmüş varlığını ve önemini.

Potsdam’a gelmeden önceki istasyonlardan birisi olan Wannsee’nin adına hiç de yabancı değiliz. Nazi rejiminin üst düzey görevlilerini 20 Ocak 1942’de bir araya getiren bu kendi halinde köyde deyim yerindeyse Yahudilerin ipi çekilmiş. Wannsee’de alınan kararlar gereğince o tarihten başlayarak dışlanan ve kovulan Yahudilere artık gaz odaları ve fırınların yolu gözükmeye başlamış. İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazilerin Yahudilere yönelttiği vahşetin kararlaştırıldığı şirin görünümlü Wannsee bu yönüyle tüylerimizi ürpertmeye yetiyor.

Potsdam istasyonunda trenden indikten sonra indi/bindi otobüslerine yöneliyoruz. Böylelikle kentin görülesi yerlerine ulaşım sağlanabildiği gibi, istenilen yerde inip, bir sonraki otobüsle turu sürdürme olanağı veriyor gezginlere.

İndi/bindi otobüsünün ilk durağı Film Müzesi. Adı yanıltmasın! Yalnızca müze değil Almanya’nın en önemli sinema merkezlerinden birisinin önünden geçiyoruz. 1917’de kurulmuş olan Babelsberg Film Stüdyoları Alman film endüstrisinin kalbi sayılıyor.

Bir sonraki durakta kentin ana giriş kapısı Brandenburg’dan ve Luisen Meydanı’ndan geçiyoruz. Brandenburg Kapısı Roma biçemli bir zafer takı olarak tasarlanmış. Geçmişte bu kapının olduğu yerde bir kale kapısı varmış. 1770’de tamamlanan kapının Korint sütunları üzerindeki alınlığında Mars ve Herkül betimlenmiş. Luisen Meydanı’nın ortasını ise fıskiyeli oldukça büyük bir havuz süslüyor.

Potsdam’daki yolculuğumuzun bir sonraki durağı pek çok kişinin filmlerden bildiği bir köprü. 1907 yapımı Glienicke Köprüsü yalnızca Havel ırmağını aşıran bir yapı değil. Soğuk Savaş döneminde iki tarafın casus değişimlerini gerçekleştirdiği sınır köprüsü. Bu nedenle Casuslar Köprüsü olarak da adlandırılmış.

Köprünün üzerinden geçtikten sonra geri dönüp Cecilienhof’a yöneliyor otobüsümüz. Hohenzollern saraylarının sonuncusu olarak 1914’te yapılmaya başlanmış. Adını Kayzer Wilhelm’in eşinden almış. İngiliz kır evi biçeminde. Bu saray asıl ününü 2. Dünya Savaşı sonrasında (Temmuz-Ağustos 1945) gerçekleştirilen Potsdam Konferansı’na borçlu. Stalin, Truman ve İngiliz Başbakanı Atlee’nin katılımıyla savaş sonrasının tasarımları ilk burada masaya yatırılmış.

Daha sonra Almanya’nın orta yerindeki Rus mücevheri olarak da adlandırılan Rus kolonisi Aleksandrovka’dan geçiyoruz. Prusya İmparatoru III. Frederik Wilhelm’le Rus Çarı Aleksandr’ın dostluğu bu Rus kolonisinin Potsdam’daki varlık nedeni olmuş. (1826)

Rus Kolonisi’nin komşuluğundaki Sansoucci Sarayı Büyük Frederik zamanında 1745’te yapılmış. Şarap tanrısı Baküs’ten esinlenilmiş.

Hemen yanına da Limonluk (Orangerie) yapılmış mimar Unger tarafından. 1851-1864 yıllarında yapılan Limonluk Floransa’daki Ufizzi’yi andırıyor. İtalyan etkisi altındaki Alman Romantik Hareketi’nin bir dışavurumu sayanlar da yok değil bu önemli yapıyı.

Bir sonraki durak olan Yeni Saray’da iniyoruz. Niyetimiz Yeni Saray’ı selamladıktan sonra Sansoucci Parkı’nı yürüyerek geçip eski kentin ana girişi Brandenburg Kapısı’na ulaşmak.

Yeni Saray Büyük Frederik döneminde Yedi Yıl Savaşları nedeniyle hazine neredeyse bomboşken güç ve kuvvet gösterisi amacıyla yaptırılmış. Büyük Frederik’in tarafından da vurgulandığı gibi amaç gösteriş.

Kayzer II. Wilhelm Birinci Dünya Savaşı’nın başlangıcı sayılan bildirgeyi Yeni Saray’da imzalamış.

Parkın doğu ucundaki Dikilitaş’a doğru yürürken sağımızdaki hoş yapı dikkatimizi çekiyor. XVIII. Yüzyıl ortalarında Büyük Frederik’in isteğiyle yapılmış. Yeşillikler içindeki Çin Çayevi’nin pırıltısı ve çekiciliği fark edilmeyecek gibi değil.

Biraz ilerledikten sonra solumuzda bir Yel Değirmeni beliriyor. Tam da Sansoucci Sarayı’nın önündeki yel değirmeninin öyküsü “Berlin’de Yargıçlar Var!” aforizmasını anımsatıyor. Büyük Frederik Sansoucci Sarayı’nı yaptırırken sarayın görüntüsünü bozan yel değirmeninden hoşlanmaz. Köylüden buradan ayrılması isteğine uzlaşmaz bir yanıt alır. Hükümdarın üstelemesi üzerine köylü “Berlin’de yargıçlar var!” anımsatmasını yapmak zorunda kalır. Yel değirmeni sarayın önünü süslemeyi sürdürdüğüne göre gerçekten de Berlin’de yargıçlar varmış demek düşüyor bizlere de! Bundan bir kaç yüzyıl önce Berlin’de yargıçların varlığı kuşkusuz insanlık için övünç kaynağıdır. Ama, içinde bulunduğumuz XXI. yüzyılda Türkiye’de yargıçların varlığının kuşkulu oluşu bir o kadar utanç gerekçesidir.

O gün için görüntüyü bozduğu savlanan yel değirmeni günümüzde gezginlere eşsiz bir manzara sunuyor fotoğraflamaları için. Hemen arkasında parabolik teraslarla süslenmiş yükselti üzerindeki Sansoucci Sarayı’nı da bir kez daha fotoğraflamaktan alamıyoruz kendimizi.

İnsana huzur veren dingin ortamıyla Sansoucci Park’ının da sonuna geldik. Böylece 2 km yürümüş olduk. Replika Dikilitaş kapısından çıkıp Luisen Meydanı’na doğru adımlıyoruz. Dikilitaş’a gelmeden önceki küçük meydanı her iki yana yerleştirilmiş birer çift Korint başlı sütun ve üzerindeki alınlıklar süslüyor.

Brandenburg Kapısı’ndan girip eski kenti keşfetmeye çalışıyoruz. Kapıdan girer girmez tam karşımızda bir katedral görüyoruz. Peter ve Paul Katedrali Potsdam Katoliklerini buluşturan bir Katolik kilisesi.

Ana cadde oldukça kalabalık ve cıvıl cıvıl bir görünüm sunuyor. İnsan kalabalığından büyük ölçüde gezginler sorumlu. Kafeler, lokantalar ve kitapçılar iki taraflı olarak sıralanmış. Eski kentteki tarihsel dokunun ayrıcalıksız şekilde korunmuş olması hayranlık uyandırıyor.

Ana caddede ilerledikçe sürprizlerin bizleri beklediğini fark ediyoruz.

Bir zamanlar bataklık olduğu için Basin adıyla anılan meydanda yakınlaştığımız için görkemi katlanan Paul ve Peter Katedrali’ne odaklanıyoruz.

Başımızı sola çevirdiğimizde bir başka etkileyici kapıyla göz göze geliyoruz. XVIII. Yüzyıl ortalarında II. Frederik’in çizdiği taslak esas alınarak yapılmış olan Nauner Kapısı tam bir şato girişi edasıyla selamlıyor bizleri. Bu manzara karşısında bir ortaçağ kalesinin girişinde olduğunuzu duyumsamamanız olanaksız.

Kapının yanı başında tipik kırmızı tuğladan evleriyle Hollanda mahallesi yer alıyor. Potsdam’daki Hollanda Mahallesi, Hollanda dışındaki gerçek anlamda Hollanda biçemiyle yapılmış evlerden oluşmaktaymış. 135 dolayında Hollanda evi Potsdam’ın güzelliğine güzellik katıyor.

Nauner Kapısı yakınında Voltaire Oteli’ne rastlıyoruz. berlin’de ise Einstein ve Balzac adını taşıyan kafelere rastlamıştık. Çağımız dünyası bilge kişiliklerin izinden gitmek yerine adından yararlanarak cebini doldurmayı seçmiş anlaşılan diye mırıldanıyoruz kendi kendimize.

Günübirlik gezide zaman su gibi akıyor. Potsdam serüvenin de sonu gelmiş oluyor böylelikle. Potsdam’la vedalaşıp tren istasyonuna yöneliyoruz.